Van verzet naar gevestigde orde

(Trouw)

Voor de carrière van actrice Josine van Dalsum was de Aktie Tomaat een keerpunt.’Wat is er nou zo erg aan een tomaat op het toneel?’

Aktie Tomaat moest het Nederlandse toneelbestel in het najaar van 1969 drastisch omver werpen. Studenten van de toneelschool verstoorden uitgerekend Shakespeares ’De storm’, die de Nederlandse Comedie in de Amsterdamse Stadsschouwburg uitvoerde. Josine van Dalsum, die afgelopen dinsdag na een slopende ziekte op 61-jarige leeftijd is overleden, was een van de ferventste actievoerders. Met de vingers fel tussen de tanden fluitend, etaleerde zij haar ’recht van de jeugd om je te verzetten tegen de gevestigde orde’. Er stak inderdaad een storm op, vooral van verontwaardiging.

Het fluitconcert was haar voornaamste wapenfeit, de tomaten zelf raakte zij naar eigen zeggen niet aan. „Ik heb honderd keer moeten uitleggen dat ik die tomaat niet heb gegooid”, zei zij begin 2004 in de tv-documentaire ’Allemaal Theater’. Om meteen daarop haar geestverwanten in bescherming te nemen: „Wat is er nou zo erg aan een tomaat op het toneel? Die tomaat heeft niemand lijfelijk geraakt. Wij waren absoluut niet tegen de acteurs op het toneel. Wij jonge toneelspelers kwamen niet aan de bak door die gevestigde orde.”

Destijds was dat nog niet duidelijk, maar achteraf heeft de Aktie Tomaat ook een ommekeer in het toneelleven van Van Dalsum zelf op gang gebracht. Er moest groots, experimenteel en meeslepend toneel voor iedereen worden vertoond. Maar de weg die de in 1948 in Breda geboren actrice Josine van Dalsum ging, leek gaandeweg verdacht veel op die van de vermaledijde gevestigde orde.

Als wankelmoedige ’Suffe Let’ maakte zij furore in de dramaserie ’Een mens van goede wil’ van de Avro, geregisseerd door haar latere echtgenoot John van de Rest. Ze speelde in het als erotische horror gepresenteerde muziektheater ’Dwergen’ met tekst en muziek van Herman van Veen, maakte deel uit van het acteurscollectief van de ’Mankementenshow’ (opvolger van de ’Stratemakeropzeeshow’) en vertolkte de hoofdpersonages in de vrije producties ’Jeanne d’Arc’ en ’Mata Hari’, waar zij later de roman ’Ik, Mata Hari’ over publiceerde.

Bij het grote publiek werd ze vooral bekend vanwege haar medewerking aan tv-series als ’Hollands Glorie’, en ’Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan’. Ze acteerde in speelfilms als ’De Lift’ van Dick Maas, en ’De leeuw van Vlaanderen’.

Nadat in 1992 het productiebureau van Van de Rest failliet ging, vertrok het echtpaar naar Keulen om daar politieseries voor tv te produceren. Van Dalsum werd er opnameleider, scriptschrijver en producent. Theaterrollen kreeg zij in Nederland niet meer aangeboden. In 2000 keerde het echtpaar terug naar Amsterdam, teleurgesteld in de kille Duitse omgangscultuur.

Toen zij in 2004 te horen kreeg dat haar dagen geteld waren, vertelde ze De Telegraaf: „Poeh, ik ga dood, big deal, dat overkomt dagelijks miljoenen mensen. Ik ben niet bang voor doodgaan. Weet je wat ik in elk geval prettig vind aan de dood? Dat je daarna allemaal weer gelijk bent, uiterlijk telt niet, afkomst niet, niet of je man of vrouw bent.”

De ziekte weerhield haar er niet van haar ervaringen vorm te geven in een nieuw toneelstuk waarmee ze vanaf 2005 door het land trok. Samen met haar zoon Aram van de Rest gaf ze een beeld van haar strijd tegen de kanker in ’Leef-tijd’. Soortgelijke ervaringen stonden centraal in het daaropvolgende theaterstuk ’Vleugellam’, over afasie, de handicap die het onmogelijk maakt om te kunnen zeggen wat je wil.

Actrice Josine van Dalsum vorig jaar en in 1981. Ze overleed dinsdag na een jarenlang ziekbed. ( FOTO'S ANP) Beeld © Kippa
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden