van Velzen / De onzichtbare schoonmaakster

U verwacht op maandag een tv-terugblik van het afgelopen weekend, maar die krijgt u vandaag niet. Dat komt omdat ik iets moois met u heb in te halen. Dat mooie speelde zich af op donderdag bij de Humanistische Omroep. Die bracht de onlangs op het IDFA getoonde documentaire ’De huizen van Hristina’ nu al op tv. Daarin legt filmmaakster Suzanne Raes de beelden vast van een illegale schoonmaakster, de Bulgaarse Hristina.

Normaal komen er bij illegalen die schoonmaken als vanzelf associaties naar boven van verlaten kantoren, industrieterreinen na werktijd en vervuilde treinstellen op nachtelijke emplacementen. Troosteloos en leeg.

Niet in Holland Doc. Daar ving Raes een heel andere sfeer. Een rustieke sfeer met een mijmerende, filosofische boventoon. Gezien door de ogen van een vrouw die soms ook troosteloos was, maar zeker niet leeg.

We volgen Hristina tijdens haar schoonmaakklussen in Amsterdamse huizen. Daar zie je haar soppen, lappen en boenen. En hoor je haar soms, heel subtiel, een lieflijk liedje zingen. Je ziet Hristina ook foto’s maken. Dat is haar project: de details fotograferen die ze in de huizen van haar werkgevers tegenkomt. „Dit is mijn rol in het leven. Observeren.”

De werkgevers zijn vaak weg, aan het werk. En als ze thuis zijn, komen ze onherkenbaar in beeld. Het blijft zwart werk. Maar het vaag in beeld brengen van Hristina’s bazen is in de documentaire nauwelijks een privacykwestie. Het anonieme staat vooral symbool voor de beleving van de schoonmaakster: wel aanwezig zijn in de inborst van andermans leven, dingen zien die anderen niet zien. Maar tegelijkertijd onzichtbaar zijn. Niet echt iets betekenen.

Het contact tussen de schoonmaakster en haar klanten verliep, zoals dat vaak gaat, via briefjes. ’Mijn man trekt bij me in, dus het is een beetje een puinhoop’, stond er dan. Of: ’Sorry voor de troep’. Geeft niks, schreef Hristina dan terug. ’Ik heb volgende week Antikal nodig’.

Hristina maakt foto’s van zichzelf. Hristina in de bezemkast of Hristina met de Glassex, het schuurmiddel en de stofzuiger in de lege badkuip.

Het schoonmaken neemt het meeste tijd in beslag maar in Hristina’s hoofd, zo zei ze, neemt fotografie alle ruimte in. Naast het peinzen over wat ze met haar toekomst wil. Want schoonmaken doet ze wel met hart en ziel, de wc-eend is geen ambitie tot in de eeuwigheid.

Eén keer werd ze ontslagen. Dat vond ze erg. Niet vanwege het ontslag op zich, maar omdat ze zich er niet op kon voorbereiden dat ze er nooit meer zou komen. In het huis waar zo zowel gevangene als geïnteresseerd toeschouwer was. „Ik denk dat ik ook een deel van mezelf achterlaat in al deze huizen.”

De camera (van Wiro Felix) beweegt zelden. Staat meestal op het statief. Af en toe hoor je flarden van celloklanken. Dat wakkert het bewustzijn bij de kijker aan hoe mooi televisie soms kan zijn.

„Ik begin te vrezen dat ik onzichtbaar word, omdat mijn wereld onzichtbaar is. Toch kan ik bestaan zonder dat iemand me ziet”, zei Hristina.

Maar wij zagen Hristina en haar wereld heel goed. Waren er even deel van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden