Van varkensstal naar welnessboerderij dankzij subsidieregeling voor boeren

Menno en Ineke van Ginkel hebben op de plaats van hun vroegere varkensstal een welnesscentrum gebouwd. Beeld Herman Engbers

Een nieuwe regeling moet varkensboeren de mogelijkheid bieden om te stoppen met hun bedrijf. Er is 120 miljoen euro beschikbaar.

De warme saneringsregeling varkenshouderij (SRV) heet-ie. De details zijn vandaag bekendgemaakt. Varkensboeren krijgen met de regeling de kans hun varkensrechten aan de overheid te verkopen en hun stallen te saneren. Het is bedoeld voor verouderde bedrijven die stank veroorzaken en die niet meer willen investeren in de stallen. De overheid wil zo de leefomgeving verbeteren en de varkenshouderij helpen te verduurzamen. 

Er is zo’n 120 miljoen euro beschikbaar voor varkenshouders om te stoppen. Daarnaast is er 80 miljoen euro (waarvan de helft uit de sector zelf) voor bedrijven die juist willen innoveren. Het aantal varkensboeren daalt de komende jaren snel van zo’n 3500 naar ongeveer duizend in 2030, zo voorspelt de Rabobank in zijn Varkensstudie 2018. De grootste afname vindt binnen nu en vijf jaar plaats. 

Vooral bedrijven die dicht tegen dorpskernen aanliggen, hebben nauwelijks tot geen mogelijkheid om door te boeren. “Ze mogen op deze plekken niet uitbreiden en de eisen voor geuroverlast worden steeds strenger”, weet Linda Janssen, voorzitter van de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV). Zij kunnen gebruik gaan maken van de warme sanering.

Nog een stoppersregeling

Naast de nieuwe regeling zorgt ook de stoppersregeling Actieplan Ammoniak Veehouderij voor het einde van het jaar voor varkensboeren die stoppen. Bedrijven die niet aan de regels voldeden, zijn de laatste jaren gedoogd, maar moeten voor 2020 stoppen met hun bedrijfsvoering. 

Hoewel er rap minder bedrijven komen, daalt de varkensstapel vooralsnog nauwelijks. In 2018 werden er iets minder dan 12 miljoen varkens gehouden in Nederland. "Door de warme sanering zal de varkensstapel wel krimpen, omdat de rechten opgekocht worden door de overheid en van de markt verdwijnen", voorspelt Janssen. Hoeveel varkenshouders er uiteindelijk gebruik van zullen maken, blijft gissen. "Als er overtekend wordt, dan komen de bedrijven die de meeste geuroverlast veroorzaken als eerste in aanmerking.”

De sector is blij met de regeling. “Het is geen envelop met een gouden randje, maar het zorgt er wel voor dat boeren fatsoenlijk kunnen stoppen”, zegt Janssen. “Door de strengere regelgeving en wensen vanuit de samenleving is het steeds moeilijker een goede boterham te blijven verdienen.” De POV hoopt dat de warme sanering bijdraagt aan een positiever beeld van de sector. “Juist bedrijven die overlast veroorzaken verdwijnen. De stallen worden gesloopt zodat de omgeving niet verloedert en de agrarische bestemming gaat van het bedrijf af.”

Op de plaats van de vroegere mestkelder zit nu een zwembad. Beeld Herman Engbers

Van varkensstal naar een welnessboerderij

Menno en Ineke van Ginkel (beiden 67) stopten in 2011 met hun varkenshouderij in Elburg om een wellnessboerderij te beginnen. Zij maakten gebruik van de oude ‘rood voor rood’ regeling. Daarmee is het voor boeren en tuinders mogelijk om nieuwe woningen in het landelijk gebied te bouwen. In ruil daarvoor moet onder meer een aanzienlijke oppervlakte aan schuren of kassen worden gesloopt.

De voormalige mestkelder is omgebouwd tot natuurlijke zwemvijver. Op allerlei manieren zijn de oude materialen van het varkensbedrijf hergebruikt in de Rijsgaardhoeve. De voormalige varkensboer vertelt trots over de bijzondere sauna's en massages die gasten hier kunnen ervaren. “Het is wel even wat anders ja. Nu staat bij ons de zorg en aandacht voor mensen centraal”, zegt Menno van Ginkel.

Het echtpaar besloot in 2011 te stoppen met hun varkenshouderij. “We zaten met onze milieucirkel de gemeentelijke ontwikkelingen in de weg. De enige afweging die we konden maken, was verhuizen óf stoppen en iets totaal anders gaan doen. Gaan we links of rechtsaf? Daarbij spelen je leeftijd, wel of geen opvolger hebben en uiteraard financiële consequenties mee.” 

Ze besloten op eigen terrein een wellness en bed & breakfast te beginnen. “We waren niet meer heel 'piep' en wisten vrijwel niets over de wellnessbranche. Maar we wilden graag een nieuwe uitdaging aangaan. De moderne varkenshouderijen lijken in bijna niks meer op de boerenbedrijven van vroeger. De nadruk ligt op efficiënt, grootschalig en zakelijk. Op ons nieuwe bedrijf wilde ik de sfeer van de boerderij van mijn opa en oma oproepen. Weg van de hectiek, waar rust energie geeft. Het was een enorme klus, maar de reacties van onze gasten bevestigen dat het is gelukt.”

Acht mantelzorgwoningen in plaats van een stal

De laatste varkens verlieten in 2018 het bedrijf van Toine de Mol (56) en Marion van der Lee (58) in Nistelrode.  Vijf jaar geleden hakten zij de knoop door om hun bedrijf te beëindigen. “Ons bedrijf was te klein om door te gaan en uitbreiden was niet mogelijk omdat we vlak tegen het dorp aan zitten. Het kon wel, maar dan was de investering enorm. Soms ga je door tegen beter weten in en wij keken op een dag in de spiegel en zeiden tegen elkaar: dat moeten we niet willen.”

Maar wat dan wel? “Je blijft ondernemer, dus je wilt wel wisselgeld. Niet zomaar je bedrijf opgeven en er niets voor terugkrijgen”, zegt Marion van der Lee. Na lang nadenken kwamen ze op het idee om mantelzorgwoningen te bouwen en te verhuren. “Je hoort overal dat ouderen langer zelfstandig moeten blijven wonen. Juist omdat we zo dicht bij het dorp zitten, is dit een perfecte locatie." De stallen zijn afgebroken, maar in het ontwerp van de acht woningen komen de oude varkensschuren terug. 

De informatieavond over het project 'Maksent' werd drukbezocht.  Van der Lee: “Veel mensen zien het zitten: op het platteland wonen, met zorg voor elkaar. Iedereen woont zelfstandig, maar je helpt elkaar als goede buur. Ook komt er een gezamenlijke tuin en een dierenweide." Het was een zaak van lange adem. De bestemming moest gewijzigd van agrarische grond naar maatschappelijke functie. 

Van der Lee en De Mol gaan zelf op Maksent wonen, net als de 87-jarige moeder van De Mol. "We voeren nu gesprekken met potentiële huurders. Ze moeten passen binnen het project en samen willen leven met anderen. Het is een groot avontuur.” Inmiddels hebben ze bezoek gehad van boeren die ook interesse hebben in het concept. “Je moet op zoek naar iets anders en dit is gericht op de toekomst.”

Lees ook:  

De Vlamingen komen in verzet tegen grote ‘stinkstallen’.

Belgische boeren breiden steeds meer uit. Tegenstanders beginnen zich nu te roeren. ‘Dit is geen landbouw meer, maar agro-industrie.

Dure geurfilters in varkensstallen werken nauwelijks

Een luchtwasser kost al gauw 100.000 euro en nu blijkt zo’n apparaat ook nog eens onvoldoende.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden