Van ui naar ui in Kampen

Veel straatnamen in Kampen verwijzen naar voedsel. Niet ongebruikelijk in zo'n goed bewaarde, oude stad.

Melksteeg, Vispoort, Botermarkt, Schapensteeg - de straatnamen in het compacte, oude centrum van Kampen roepen het boek 'The Hungry City' in gedachten. Daarin beschrijft de Britse architecte Carolyn Steel hoe de oude steden in Europa veelal zijn opgebouwd langs voedsellijnen. De handel in eten heeft zijn sporen nagelaten in menig middeleeuws stratenplan.

Kampen is meer dan oud genoeg om dat mooi te illustreren. Met name in de veertiende en vijftiende eeuw was Kampen een grote meneer. Door zijn ligging aan de IJsselmonding tussen Zuiderzee en Rijn floreerde de stad als handelscentrum en was het een van de toonaangevende plaatsen in Noordwest-Europa. De Kamper Koggen voeren in die tijd met meer dan alleen voeding. Ook hout, huiden, vlas en linnen werden van en naar gebieden rond de Oostzee gebracht. Toch zijn het juist de levensmiddelen die hun blijvende plek opeisten in het stratenplan.

De Kamper Ui is een heel ander verhaal. In de Middeleeuwen was-ie hooguit bekend als voedingsmiddel. Pas in de 19de eeuw wordt er de Kampenaar zelf mee bedoeld. En niet in gunstige zin. Het gaat om dwaasheden die lang geleden door Kampenaren zijn begaan. In de ogen van een eenentwintigste eeuwer komen ze wellicht wat belegen over, in hun tijd waren ze om te schaterlachen.

Het was de Kamper schilder-dichter Jan Jacob Fels die er rond 1840 mee begon om die dwaasheden in verhaaltjes te gieten en ze voor te dragen. Dat bleek zo succesvol dat hij besloot om ze uit te geven. Al die dwaasheden zijn verbonden met plaatsen in het oude Kampen. Nu kun je door het centrum dwalen aan de hand van Kamper Uien.

Aan de Nieuwe Toren aan de Torenstraat bij voorbeeld zijn zelfs twee Kamper Uien verbonden. De eerste betreft de toren zelf. Het ooit welvarende Kampen vond dat het een grote toren verdiende. Als teken van macht en pracht. Daar hoefde zelfs geen kerk of stadhuis bij. De bouw duurde lang, want er was ook wel eens geen geld. Toch moest en zou er ook een carillon in met klokken die waren gegoten door de beste klokkengieters van het land. Toen dat allemaal voor elkaar was, ging de beiaardier, nog voor de bouwsteigers waren afgebroken, met zijn instrument aan de slag. Toen het baken voor stad en ommeland gereed was en de vroedschap van de stad gereed stond om de klanken te bewonderen, bleek echter dat de trap naar het klokkenspel nooit was gebouwd. De beiaardier klom kennelijk altijd via de steigers naar boven. Hij kon nu niet meer omhoog, maar Kampen was te trots om opnieuw steigers aan te brengen. Niemand mocht weten van hun domme vergissing. Zodoende is er buitenom een trap gebouwd. Die is nog steeds in gebruik.

Ooit is deze Nieuwe Toren getroffen door een blikseminslag, recht op de spits, die afbrandde. Op de platte torentop ging vervolgens gras groeien; net een dikke monnik met een krans haar en een kaal kruintje. Het vette gras had echter geen klanten en de Kampenaren besloten er om de beurt een koe naar toe te hijsen. Een koe van de burgemeester ging als eerste. Het arme beest ging onder luid gejuich en klaaglijk geloei omhoog. Halverwege hing de tong al zo ver uit de bek dat het ergste gevreesd moest worden. Toen de koe eenmaal op de juiste hoogte hing, stormde het gepeupel in de toren omhoog. Boven gekomen bleek de burgemeesterskoe inderdaad het loodje te hebben gelegd, pal boven zijn malse paradijsje. Om dat te herdenken wordt nog elk jaar in juli en augustus een namaak-koe aan de toren gehangen.

meer wandelingen en fietsen op trouw.nl/natuurtochten

Waarom naar Kampen?
Aan de hand van 23 Kamper Uien is een alleraardigste wandeling te maken door de eeuwenoude binnenstad van Kampen. Een boekje met deze verhaaltjes en tevens de route is te verkrijgen bij de VVV. Die is niet meer gevestigd, zoals het boekje nog vermeld, op de Botermarkt maar woont tegenwoordig in bij Plantage boekhandel Bos aan de Oudestraat 41-43, tel 038-3322522, of mail info@plantagebos.nl

Bij deze VVV zijn meer themawandelingen te koop, zoals een waarin aan de hand van muurreclames het stadje wordt verkend. Ook is er een Thea Beckmanroute uitgezet. Middeleeuws Kampen komt veel in haar boeken voor.

Kampen is uitstekend te bereiken per spoor. Via Zwolle is de oude route. Sinds kort kan het ook via de Hanzelijn die de lijn Amsterdam-Almere-Lelystad met Kampen verbindt. U komt dan wel uit bij het nieuwe station Kampen-Zuid en dient vandaar weer een bus naar het station Kampen te nemen. De oude binnenstad van Kampen ligt pal tegenover het oude NS-station aan de overkant van de IJssel. De pendel tussen Kampen en Kampen-Zuid wordt verzorgd door de stadsbussen 11 en 12.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden