Van twee weken doorbetalen bij ziekte naar twee jaar en terug?

null Beeld Meulendijks Nanne
Beeld Meulendijks Nanne

In geen land betaalt de werkgever het loon van zijn zieke werknemer zo lang door als in Nederland: twee jaar. Dat moet korter, vinden werkgevers, en de onderhandelaars over een nieuw kabinet lijken daarin mee te gaan. Maar waarom?

Twee weken in Denemarken, zes weken in Duitsland, negen dagen in Finland en maximaal een maand in België. In Luxemburg wel vijftien weken. Maar geen land komt in de buurt van Nederland dat werkgevers verplicht om, als het tegenzit, twee jaar lang het salaris van een zieke werknemer door te betalen. Buitenproportioneel lang vinden werkgevers.

Zij willen de wet met de onbekende naam VLZ (Verlenging Loondoorbetalingsverplichting bij Ziekte) van tafel en terug naar de wet waarbij werkgevers maximaal één jaar doorbetaalden als het personeel bijvoorbeeld overspannen is geraakt of onverklaarbare ernstige vermoeidheidsklachten heeft. De werkgeversorganisaties zullen dit deze week zeker neerleggen op de onderhandelingstafel van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.

De huidige wet is veel te duur en weerhoudt werkgevers van het aannemen van personeel. Het is bovendien oneerlijk dat de ondernemer opdraait voor iets waar hij weinig aan kan doen. Dat zijn de belangrijkste tegenargumenten. Een kleine ondernemer met vier vaste krachten in dienst komt immers in zware problemen als iemand ziek wordt en hij dus een kwart van zijn mensen mist terwijl hij wel de volle mep aan loon moet doorbetalen.

Bovendien moet de baas zijn best doen om het zieke personeelslid snel terug op de werkvloer te krijgen, anders kan hij zelfs voor een derde ziektejaar moeten opdraaien. En voor elke werknemer die uiteindelijk arbeidsongeschikt raakt, stijgt de premie die de werkgever jaarlijks moet betalen. "De verantwoordelijkheid voor ziek personeel is helemaal bij de werkgever neergelegd", zegt Bas van der Klaauw, hoogleraar economie aan de Vrije Universiteit. "Omdat het de overheid niet lukte de hoge instroom in de WAO op te lossen."

Oneerlijk

De ondernemersvereniging ONL noemt de VLZ 'misschien wel de meest oneerlijke wet van ons land' omdat werkgevers ook met kosten worden opgezadeld als een medewerker zijn been breekt bij het voetballen. Door omstandigheden dus waar een ondernemer niets aan kan doen. Als de werknemer nu ziek wordt door zijn werk, oké, maar wat kan een ondernemer doen aan de griep?

De VLZ kost klauwen vol geld, vindt ook de uitzendkoepel ABU. Mede deze wet maakt het zo duur om mensen aan te nemen, dat werkgevers zich wel twee keer bedenken. Meer dan een halfjaar moet de verplichting om loon door te betalen niet duren, vindt de ABU. De machtige ondernemerskoepel VNO-NCW steunt deze lobby. "Al is ziek personeel voor grote bedrijven geen enorm financieel risico", zegt Van der Klaauw. "Philips of Shell liggen er niet wakker van dat ze lonen van zieke werknemers moeten doorbetalen. Zij calculeren jaarlijks gewoon een percentage van rond de 4 procent ziekteverzuim in. Bij hen komen nooit percentages van 20 of 25 voor. Maar voor kleine bedrijven is de last niet te dragen."

Zeer betrokken

Als aan individuele werkgevers wordt gevraagd hoe zij deze wetgeving ervaren, klinkt er een minder negatief geluid. Onderzoeksbureau Panteia vroeg in 2014 aan ondernemers - van klein tot groot - hoe zij de loondoorbetalingsplicht beleven. De meeste werkgevers blijken zeer betrokken te zijn bij hun personeel. Juist de kleine zelfstandigen vinden dat 'hun mensen' recht hebben op een goed inkomen als ze wat mankeren.

Ze erkennen dat zij als werkgevers invloed hebben op het verzuim en vinden het dus ook wel logisch dat zij een verantwoordelijkheid dragen. Tachtig procent van de werkgevers meent dat zijzelf een grote rol spelen bij een succesvolle reïntegratie, oftewel een spoedige terugkeer van een zieke werknemer op de werkvloer. Wel vinden de werkgevers de VLZ duur. Ook al verzekert driekwart van de ondernemers zich ervoor, toch geeft bijna de helft aan dat de kosten niet goed te dragen zijn.

De vraag die bij hen leeft is wie voor de kosten moet opdraaien. Niet zozeer de lengte van het doorbetalen staat ter discussie, slechts 13 procent geeft aan een kortere periode te willen. Maar dus wel de financiering. Kan bijvoorbeeld de werknemer zelf ook niet bijdragen voor een deel van de VLZ-premie, vroegen MKB-Nederland en VNO-NCW zich hardop af in hun groeiagenda 2015. En het verzuim door privé-ongelukken kunnen werknemers wel in zijn geheel zelf betalen, aldus de ondernemers.

Andere opties

Er zijn nu ook al mogelijkheden om de kosten een beetje draaglijk te houden. Zo hoeven werkgevers van de wet WLZ immers 'maar' 70 procent van het salaris door te betalen. Dat is tijdens bijna alle cao-onderhandelingen aangepast naar 100 procent, maar dat hoeft dus niet. Hoogleraar Van der Klaauw: "Ik weet ook niet waarom werkgevers dat niet doen. In mijn ogen is 70 procent doorbetalen ook een goede prikkel voor de werknemer om snel weer terug naar de werkvloer te komen."

Van de wet mogen werkgevers er ook voor kiezen de eerste twee ziektedagen niet uit te betalen. Daar draait de werknemer dan zelf voor op. Dit moet een prikkel zijn voor de werknemer om op bepaalde 'baaldagen' toch te komen. Nog geen 20 procent van de werkgevers maakt hier gebruik van. Eigenlijk alleen uitzendbureaus gebruiken dit, en tot voor kort ook veel schoonmaakbedrijven. Deze mogelijkheid van 'wachtdagen' is bij kleine ondernemers veelal onbekend.

Ondernemers kunnen er ook voor kiezen mensen aan te nemen die een no-riskpolis op zak hebben. Die is er voor werkloze ouderen en mensen met een arbeidshandicap of chronische ziekte. Bij hen betaalt het UWV het loon door als diegene overspannen raakt, griep krijgt of veel erger: als hij of zij getroffen wordt door kanker of een andere levensbedreigende ziekte. De no-riskpolis moet ervoor zorgen dat bedrijven minder huiverig zijn om ouderen of mensen met een beperking in dienst te nemen.

Want dat is een ander belangrijk argument dat werkgevers steeds naar voren brengen: het doorbetalen bij ziekte maakt ondernemers huiverig om mensen een langdurig contract te geven. De cijfers spreken voor zich. Het aantal zzp'ers, tijdelijke contracten en uitzendkrachten is nog nooit zo hoog geweest. "Je kunt zeker zeggen dat die twee aspecten - ziekte doorbetalen en in dienst nemen - een sterke correlatie hebben", zegt ook Van der Klaauw. "Maar het aantal flexibele contracten zal echt niet plots afnemen als de periode van loon doorbetalen teruggebracht wordt. Er spelen zoveel verschillende factoren mee."

Succesvol

De Tweede Kamer heeft in vijftien jaar tijd bijna tien wetswijzigingen doorgevoerd om het ziekteverzuim omlaag te brengen en te voorkomen dat zieken arbeidsongeschikt worden. Met succes. Niemand ontkent dat. Ook ONL erkent dat de wet VLZ in de praktijk werkt. "Ja, je gaat als ondernemer wel je best doen om de werknemer gezond te houden."

Doordat er echter aan meerdere knoppen tegelijkertijd is gedraaid om de instroom in de WAO en later Wia te laten dalen, is het wel lastig herleidbaar welke wet welk effect heeft gehad. En dan kwam ook de economische crisis er nog eens tussendoor fietsen. In slechte tijden daalt het ziekteverzuim altijd. Mensen gaan door tot ze niet meer kunnen, uit angst anders hun baan te verliezen.

Zullen het verzuim en de instroom in de Wia weer stijgen als de VLZ eraan gaat en er nog zes maanden of een jaar loon wordt doorbetaald bij ziekte? Van der Klaauw: "Dat hangt ervan af of de overheid nu wel voldoende streng durft te zijn bij de keuring voor arbeidsongeschiktheid. Destijds gebruikten de werkgevers de WAO om van personeel af te komen. De VLZ is enorm succesvol geweest in het terugdringen van de aanmeldingen voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering."

Minister Lodewijk Asscher van sociale zaken ziet ook voordelen van de VLZ. "Het heeft ervoor gezorgd dat werkgevers op grote schaal zijn gaan investeren in de gezondheid van hun werknemers." Toch gaan de werkgevers vandaag aanpassingen van de loondoorbetalingswet op de onderhandelingstafel van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie neerleggen.

De partijen lieten tijdens de verkiezingscampagne blijken wel wat te voelen voor het terugbrengen van de periode. De VVD denkt over één jaar salaris doorbetalen bij ziekte. Het CDA rept over acht weken. De ChristenUnie en D66 willen vooral de kleinere werkgevers tegemoetkomen. Het tweede jaar doorbetalen zou de overheid op zich kunnen nemen. Of het kan komen uit premies die kleine ondernemers samen betalen.

Het kan ook zomaar dat voor alle ondernemers het tweede ziektejaar eraan gaat. Om de werkgeverslobby tegemoet te komen. Maar het komend kabinet kan de wet ook houden zoals die is. Waarom iets aanpassen dat werkt? Van der Klaauw: "Je ziet bij de arbeidsmarkt en sociale zekerheid dat er continu maatregelen worden genomen die nadelige effecten hebben, wat weer gerepareerd wordt met een nieuwe maatregel die weer een effect resulteert, wat weer rechtgezet moet worden, enzovoorts."

De hoogleraar economie gaat er wel van- uit dat er iets verandert omdat we internationaal gezien zo uit de pas lopen. En omdat de werkgevers wel heel veel verantwoorde-lijkheid hebben gekregen. Maar er zijn ook andere oplossingen mogelijk. Van der Klaauw oppert dat de loondoorbetaling ziekteafhankelijk kan worden. Dus bijvoorbeeld bij griep wel doorbetalen, bij een gescheurde pees door het voetballen niet. "En dan maar afwachten wat de gevolgen voor de WIA zul- len zijn."

Lees ook: Sport op het werk brengt ziekteverzuim niet omlaag

• Hoezo twee jaar doorbetalen en niet zes weken?

De VLZ stamt uit 2004. Het was een wet in een serie maatregelen die begin jaren negentig van start ging. De nood was hoog. "Nederland is ziek", sprak premier Ruud Lubbers destijds. Het ziekteverzuim lag in de jaren negentig op bijna 7 procent. Nu is dat iets onder de 4. De ziektekosten van werknemers waren een enorm grote kostenpost voor de overheid. Dus vanaf 1994 moesten werkgevers de eerste twee weken ziekte van personeel zelf betalen, voor grote bedrijven was dat zes weken. In 1996 werd de doorbetaalplicht uitgebreid naar een jaar. De gedachte was dat als een baas het in zijn portemonnee voelt als zijn verkoopster ziek thuiszit, hij beter zijn best zal doen haar weer aan de slag te krijgen. Kan ze het nog niet aan om in de winkel te staan? Dan kan ze misschien tijdelijk wat administratief werk doen. Lukt dat niet direct een hele dag? Dan eerst een paar uurtjes. Betrokkenheid voorkomt dat zieken na verloop van tijd geruisloos de WAO in glijden, was de gedachte.

Begin jaren negentig meldden jaarlijks honderdduizend mensen zich voor een WAO-uitkering. Dat waren er twee tot drie keer zoveel als in omringende landen. Momenteel kloppen jaarlijks circa 36.000 mensen bij het UWV aan voor een Wia-uitkering, de opvolger van de WAO. In de tijd dat de WAO werd opgevolgd door de Wia, besloot het kabinet ook om de loondoorbetalingsplicht te verlengen naar twee jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden