Van tand tot blaas, van huid tot haar

Binnen tientallen jaren zal de regeneratieve geneeskunde op nu nog ongelooflijke hoogte staan

Geef het een jaar of dertig en zie hoe ver de wetenschap dan is. Misschien rollen er dan wel complete organen uit het laboratorium, gemaakt van lichaamseigen cellen die op mallen worden gezet om uit te groeien tot functionerende levers of nieren.

Dat toekomstbeeld schotelde hoogleraar Sue Gibbs (49) haar publiek voor tijdens haar oratie bij het Amsterdamse VUmc/ACTA, afgelopen vrijdag: een wereld zonder tekort aan donororganen, waarin uiteindelijk misschien wel een heel mensenhart kan worden vervangen door een gekweekt exemplaar, en waarin tandimplantaten plaatsmaken voor uit levende cellen gegroeide, levende tanden.

Gibbs' onderzoeksveld is de zogeheten regeneratieve geneeskunde: herstel van huid, slijmvlies, botten of organen met gebruik van eigen lichaamscellen. "Dit zal de behandeling van veel aandoeningen volledig veranderen", voorspelt ze.

Er zijn al sterke staaltjes vertoond. Amerikaan Anthony Atala wist met kleine stukjes blaaswand kunstblazen te kweken op ronde, afbreekbare mallen. Die implanteerde hij in 2006 bij zeven kinderen. Nu werkt Atala aan 3D-printing van nieren. Door daar laagje voor laagje cellen op te spuiten hoopt hij uiteindelijk een werkend exemplaar te maken.

Het werk van Sue Gibbs en haar mede-onderzoekers, alleen gericht op huid en slijmvlies, levert waarschijnlijk sneller resultaat op. Gibbs probeert brandwonden, zweren en doorligwonden te genezen met gebruik van lichaamseigen huidcellen. Over pakweg tien jaar verwacht ze daar een stuk verder mee te zijn dan nu. "Tegen die tijd zullen we zeker in staat zijn om zweren, beenwonden en doorligplekken te genezen die nu soms jarenlang open blijven of zelfs helemaal niet herstellen."

Nieuwe stukjes huid kweken uit een klein biopt, dat kan al. Die huid ziet er tegenwoordig zelfs al behoorlijk echt uit, met een opper- en onderhuid. "We maken in drie weken tijd als het ware een levende pleister", beschrijft Gibbs.

Dit gepatenteerde procedé is al met succes beproefd op honderd patiënten met allerlei verschillende soorten wonden: ouderen, patiënten met suikerziekte. Nu loopt een tweede testfase die twee jaar in beslag neemt, met alleen patiënten met beenzweren en een controlegroep. "Hier zijn we dicht bij ons doel", denkt Gibbs.

Ook brandwondpatiënten zullen over tien jaar fraaiere littekens krijgen, voorspelt Gibbs. "Al moeten we nog veel werk verzetten. We zijn weliswaar in staat om huid te kweken, maar nog zonder zweetklieren, haarvaten en zenuwcellen."

Wel hoopt ze snel een oplossing te vinden voor het probleem van onelastische, akelig trekkende littekens van brandwonden. Daarvoor is nu eigenlijk nog geen oplossing. Gibbs: "De littekenhuid bevat te veel, en de verkeerde eiwitten. We proberen nu combinaties van bestaande geneesmiddelen en nieuwe stofjes uit op stukjes kweekhuid, om te kijken of we daarmee de huidstructuur van het litteken kunnen verbeteren."

Dat gebruik van gekweekte stukjes huid voor tests ziet Gibbs als een belangrijke verandering. Er zijn minder proefdieren nodig. En soms voldoen dierproeven gewoon niet. Neem bepaalde allergietests: muizen hebben nooit een nikkelallergie, bij mensen is het juist een van de meest voorkomende overgevoeligheden.

Gibbs: "We ontwikkelen testmethoden met verschillende gekweekte weefsels: huid, tandvlees, wang, noem maar op. Daarmee kun je werking en bijwerkingen van chemische stoffen op verschillende plekken in het menselijke lichaam testen. Uiteindelijk kunnen we straks met eigen lichaamscellen van de patiënt precies bepalen welke geneesmiddelen in zijn geval wel of niet aanslaan, of hevige bijwerkingen hebben. Want iedereen heeft bijvoorbeeld zijn eigen vorm van kanker."

De afgelopen jaren is al een reeks testmethoden ontwikkeld die proefdieren kunnen vervangen bij allergieonderzoek. Wetenschappers hebben nog twee of drie jaar nodig om vast te stellen of ze goed genoeg zijn voor een Europees stempel.

Gibbs, lachend: "Het grootste probleem is het papierwerk. Zoals altijd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden