Van Steinway naar Erard

Rian de Waal, de kampioen van de moderne Steinway, speelt dit weekend Franz Liszt op een oude Erard. Het is anders, maar niet per se beter, vindt hij. Hij weet zelfs niet zeker of het authentieker is.

Waar is Rian de Waal eigenlijk gebleven? vroeg de recensent van het Britse muziekmagazine Gramophone zich twee jaar geleden af bij de bespreking van een cd van Liszt-transcripties. De voormalige Elisabeth-Concourslaureaat, die zich gespecialiseerd had in deze bijna onspeelbare transcripties, leek van het concertpodium verdwenen. De Waal had een blessure die veel onder musici voorkomt: focale dystonie.

Het is een soort rsi, waardoor de aansturing van de spieren niet meer functioneert. ,,Je zoekt je derde vinger en je tweede reageert,'' legt De Waal uit. ,,Ik heb me een aantal jaren weten te redden met één recitalprogramma en één concert. Tsjaikovski wist ik er altijd nog wel uit te persen. En met drie vingers van de rechterhand kun je nog een hoop stukken spelen.''

Talloze pianisten, zoals Leon Fleisher, Michel Beroff en Jan Wijn, zagen hun carrière door de aandoening voortijdig eindigen, maar De Waal kwam er door een jarenlange therapie weer bovenop. Hij speelt weer Liszt- en Godowski-transcripties of er niets gebeurd is. Wel laat hij zijn twee Steinways tegenwoordig vijf gram lichter afstellen. De Waal: ,,Dat scheelt in de belasting en tegelijkertijd reageert het instrument gevoeliger op wat je doet. Dat vind ik nu heel prettig.''

Die verandering van spelen kwam hem van pas toen dirigent Jos van Immerseel hem vroeg om Liszts 'Totentanz' op een oude Erard te spelen, begeleid door Van Immerseels orkest, Anima Eterna. Liszt speelde zelf op een Erard, een veel zachter en intiemer instrument dan de moderne vleugel. De Waal: ,,Ik voelde daar niets voor. Ik ben een echte Steinway-speler. Met een instrument met zo'n kleine klank zou een werk van Liszt in een grote zaal verdrinken, dacht ik.''

,,Maar een van de Erards van Jos speelde erg lekker, nog lichter dan mijn Steinways. Bovendien had hij een goed geprojecteerde toon, die niet ten onder ging in de orkestklank. De toon is wel korter dan bij een Steinway en dat heeft grote gevolgen voor de mogelijkheden. Je kunt de tonen niet zo mooi binden, en dat is nu juist wat een pianist in romantisch repertoire probeert te doen. Het voordeel is weer dat de klank van een Erard doorzichtiger is. Je hebt meer mogelijkheden om flexibel met het pedaal om te gaan.''

De Waal heeft nu geen voorkeur voor een oud of een nieuw instrument. ,,De klank is anders, maar niet minder of zachter. Het klinkt fel en briljant en past precies bij de oude instrumenten van Anima Eterna. Daar moet je geen Steinway tussen zetten. Maar het is nu niet opeens de enige optie voor mij. Ik vind het prettig dat er meerdere mogelijkheden zijn. Ik hou van Bach door Gustav Leonard én door Glenn Gould, op een piano én op een banjo. Ik ben gek op transcripties, bewerkingen van stukken door andere componisten. Eigenlijk is het gebruik van een ander instrument een eenvoudige vorm van een transcriptie.''

Oude-muziekspecialisten menen met oude instrumenten dichter bij de geest van de compositie te komen. De Waal heeft zijn twijfels over het nut ervan. ,,Het zoeken naar de absolute waarheid over een stuk is zinloos. De meeste oude instrumenten zijn zo gerestaureerd dat er nog amper oud materiaal aan zit.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden