Van stadsmowgli’s naar gezinstherapie

Hoewel de situatie vergeleken met acht jaar terug sterk verbeterd is, staat de jeugdzorg in Rusland er nog steeds belabberd voor.

„Vroeger klopten mensen bij ons aan met zwerfkinderen en moesten wij nee verkopen. Nu komt het voor dat wij rondbellen om te vertellen dat er nog wat plaatsen bij ons vrij zijn”, vertelt Larisa Botsjkarjova, die, zoals het een directrice in Rusland betaamt, getooid is met een indrukwekkend blond kapsel. Zij staat aan het hoofd van opvanghuis ’Nadjezjda’ (’Hoop’), een privé-instelling die oorspronkelijk was bedoeld voor de opvang van dakloze kinderen. In 1995 ging het centrum open. Botsjkarjova: „En dat was nodig ook. Er was een zee aan straatkinderen. Wij konden het absoluut niet aan. Het was een deprimerende tijd. Ik nam de hele dag de telefoon op om ’nee’ te zeggen. Het waren echt verwilderde kinderen. Stadsmowgli’s, noemden we ze”, verwijzend naar de jongen uit Jungleboek.

Nu wonen er geen straatkinderen meer. „Alle kinderen zijn afkomstig uit probleemgezinnen. Vaak zijn een of beide ouders alcoholist. Ook hebben wij vaak kinderen uit eenoudergezinnen, van wie de moeder of vader 15 uur of langer werkt en geen tijd heeft voor het kind.”

De twaalf kinderen van het weeshuis zitten braaf te wachten aan een tafel met koekjes en thee. Verlegen Aleksej wil later kledingontwerper worden. Branieschopper Filip weet zeker dat hij het ver gaat schoppen als schoenlapper. Beiden willen weinig kwijt over hun verleden, behalve dat het ’nu leuker is’.

De afname van het aantal straatkinderen is mede te danken aan de miljoenen roebels die de staat in de opvang steekt. In 2007 ging ongeveer een miljard euro naar weeshuizen en andere opvanghuizen. De veranderingen vanaf 2000 noemt Botsjkarjova kolossaal. In 2000 kwam Poetin aan de macht, maar nog belangrijker, werd de staatskas steeds voller door de hogere olieprijzen.

Hierdoor kan het opvangcentrum zich concentreren op nieuwe gebieden in de jeugdzorg. De situatie in Rusland mag dan beter zijn, zij is nog steeds beroerd. Zo’n vijftigduizend kinderen lopen elk jaar weg van huis en nog eens twintigduizend vluchten uit opvanghuizen.

Sensatiekranten berichten regelmatig over de meest gruwelijke gevallen. Zoals een 11-jarige jongen in Siberië, die de mishandelingen van zijn alcoholische moeder beu was en zich ophing. Of het jongetje van zeven jaar dat in het ziekenhuis werd opgenomen met een alcoholvergiftiging. Het bleek dat hij al enige jaren het drinkmaatje van zijn vader was.

Sinds kort betrekt de psycholoog van Nadjezjda de ouders van de kinderen bij haar therapeutische sessies. „Dat je daar ouders in betrekt is nog onbekend in Rusland. Wij laten de kinderen bijvoorbeeld met de hand ansichtkaarten maken en naar hun ouders opsturen. Zo worden de ouders op een speelse manier gedwongen om met hun kinderen te communiceren.”

Ook het opvanghuis in het afgelegen dorp Monino, twee uur rijden van het dichtstbijzijnde treinstation, nabij de grens met Letland, maakt een soortgelijke evolutie door. De Moskouse initiatiefnemer Masja Soelimova begon het centrum in 1991, en het werd overspoeld door straatkinderen en wezen uit de buurt. „Na de perestrojka was het aantal zwerfkinderen groter dan na de Tweede Wereldoorlog.” Nu woont er alleen nog Natasja, het door de familie geadopteerde weeskind.

Sinds een paar jaar is het een opvanghuis voor met name gehandicapte en autistische kinderen. Voor hen zijn de voorzieningen in Rusland nog steeds bedroevend. „Hier worden zij als mensen behandeld, en niet als idioten, zoals in de instituten waar ze vaak met vijfhonderd man tegelijk zitten. Onlangs hoorde ik mijn zoontje zeggen: ik wil later net zo worden als Kiroesja, een van de autistische jongens.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden