Van slavenhandel tot kolenmijnen en jazz

Yaa Gyasi vat drie eeuwen Afro-Amerikaanse geschiedenis in veertien verhalen

Als je nog maar even op weg bent in Yaa Gyasi's roman 'Weg naar huis', hou je je hart vast. Zal deze 27-jarige debutante erin slagen om haar weidse opzet, drie eeuwen Afro-Amerikaanse geschiedenis samengevat in veertien verhalen, niet te laten verwateren?


Geïnterviewd over het wat en waarom van dit ambitieuze project, liet Yaa Gyasi (geboren in Ghana en opgegroeid in Alabama, VS) weten dat ze deze geschiedenis per se wilde schrijven, maar de vraag was vanuit welk perspectief. Van haar geëmigreerde ouders wist ze dat die zich nog altijd Ghanees voelen. Zij zelf was door Amerika gevormd. Maar Gyasi besefte al te goed dat het voor een zwart migrantenkind onmogelijk is om geen voeling te hebben met de Afrikaanse wortels. Dat zette haar op het spoor van de slavernijgeschiedenis die een sleutel kon bieden tot beter begrip van haar eigen identiteit, de situatie van haar mede Afro-Amerikanen, en het Amerika van vandaag.


Als historisch beginpunt koos Gyasi voor de achttiende eeuw, toen duizenden slaven vanaf de West-Afrikaanse Goudkust naar Noord- en Zuid-Amerika werden verscheept. In die tijd woedden er hevige conflicten tussen de machtige Ashanti, die het binnenland beheersten, en de Fante, kustbewoners die steun hadden van de Britse en Nederlandse slavenhandelaars.


Dit grote verhaal wordt verteld aan de hand van een zich vertakkende familiegeschiedenis die begint bij de Ashantivrouw Maame, slavin in een Fante-huishouding. Haar ene dochter Effia, door haar moeder op de vlucht achtergelaten, trouwt met de Britse James Collins, commandant van het Cape Coast Castle vanwaar de slaven worden geëxporteerd. De andere dochter Esi is de vrucht van Maame's verbintenis met een machtige Ashantiman. Effia blijft in Afrika. Esi wordt tijdens een overval op haar dorp gevangengenomen en als slavin verkocht. In afwachting van de overtocht zit ze gevangen in de kelders van het Cape Coast Castle, onder toezicht van de man van haar halfzus, die zich niet bewust is van Esi's bestaan.


In afzonderlijke hoofdstukken worden de levensverhalen van veertien afstammelingen van Effia en Esi verteld. Elk van hen vertegenwoordigt een volgende generatie en geeft persoonlijke stemmen en gezichten aan de grote gebeurtenissen in de Afro-Amerikaanse geschiedenis, met al hun dromen, vrezen en littekens. In een woelige revue zien we de kolonisatie en de slavenhandel voorbijkomen, de grote diaspora van de zwarte Amerikanen over de Verenigde Staten, het werk in de kolenmijnen, de jazzscene in Harlem en ten slotte het nooit eindigende racisme.


Bij zo'n brede aanpak dreigt het risico dat er op geen enkel personage diep kan worden ingegaan, dat er geen centraal karakter is rond wie de rode draad van het verhaal geweven wordt, en dat sommige draden blijven steken voor ze zijn afgewikkeld. Gyasi lijkt dat allemaal te hebben geaccepteerd, nu ze koos voor de rode draad van een geschiedenis die doorgaans niet gehoord wordt, bij het alles overstemmende geluid van de glorieuze standaardverhalen over Amerika. Dat ze zich bewust is van de verschillen blijkt uit de woorden van een leraar van haar personage Yaw: "Bij geschiedenis moet je je dus altijd afvragen: Wiens verhaal krijg ik níét te horen? Wiens stem is onderdrukt om deze stem de ruimte te geven? Zodra je dat eenmaal hebt uitgevonden, moet je ook op zoek gaan naar dát verhaal. Pas dan wordt het beeld geleidelijk duidelijk, al is het nog altijd niet compleet."


Zonder een spoor van rancune of bitterheid geeft Gyasi stem aan haar personages, verplaatst ze zich soepel van Ghana naar Amerika en weer terug, weet gracieus de regie over het door haar gearrangeerde drama te behouden, en slaagt erin om de lezer meer te laten begrijpen van de Verenigde Staten anno nu. De kracht van het boek ligt niet zozeer in de stijl, maar in de meeslepende en soepele manier waarop een enorm hoofdstuk uit de geschiedenis van Afrika en Amerika tot leven wordt gebracht.


Yaa Gyasi: Weg naar huis Vert. Nicolette Hoekmeijer. De Bezige Bij, 400 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden