Van scheepswerf naar topfraudeur

In totaal zitten in de Paradise Papers meer dan dertig schepen die gebouwd zijn door de Nederlandse luxe-scheepsbouw. Beeld Heesen Yachts

Vraag naar de eigenaar van een superjacht en je loopt goede kans in een administratief-juridisch oerwoud te belanden. Bij de extreem luxe Galactica Star leidt het spoor naar een dubieuze oliemagnaat, blijkt uit de Paradise Papers.

Glanzend, elegant, indrukwekkend lang en voorzien van een extreem luxe interieur: de promotiefilm van Heesen Yachts uit Oss over de Galactica Star (zie video) laat geen ruimte voor twijfel. Het jacht is gemaakt voor de absolute bovenklasse in de wereld. Mooie mensen ook, de vier jonge opvarenden die in de film figureren: dan weer badend in een jacuzzi aan dek, dan weer binnen in de eetzaal tevreden trekkend aan een sigaar, dan weer een duik nemend in de Middellandse Zee. Op de achtergrond trekt traag de kust van Sardinië voorbij.

Het 65-meter lange jacht is een technologisch hoogstandje, vooral bijzonder vanwege de gestroomlijnde romp. Prijswinnend in de branche, want het ontwerp maakt een schip 15 tot 20 procent zuiniger op kruissnelheid of hoge snelheid, noteert het Wageningse ontwerpbureau Van Oossanen trots op zijn site. Maar van dit schip is ook de prijs een hoogstandje: liefst 82 miljoen dollar telt de Nigeriaanse oliemagnaat Kola Aluko in 2013 voor het schip neer.

Tekst gaat verder onder de video

Of om preciezer te zijn: het schip is gekocht door Earnshaw Associates ltd, een bedrijf dat is gevestigd op de Britse Maagdeneilanden en dat voorkomt in de Paradise Papers, de gelekte administratie van het juridische advieskantoor Appleby.

Gegevens van dat kantoor zijn in handen gekomen van de Süddeutsche Zeitung en via het International Consortium of Investigative Journalists gedeeld met media wereldwijd, waaronder Trouw en het Financieele Dagblad.

Speedwave 65

Ergens in de zomer van 2013 heeft Aluko via Earnshaw Associates het geld voor de Galactica Star overgemaakt. Niet aan de bouwer van het schip overigens. Heesen Yachts zegt desgevraagd nooit iets te maken te hebben gehad met de verkoop van de Galactica Star aan Earnshaw Associates. Aan wie of welk bedrijf Heesen het bedrijf in juni 2013 dan wel heeft verkocht, wil het Heesen Yachts niet zeggen.

In de Paradise Papers duikt als koper de naam Speedwave 65 op. Het kan uiteraard toeval zijn, maar de argeloze lezer zou kunnen denken dat die naam verwijst naar de bijzondere kwaliteiten van de romp en de lengte van het schip. Wie de eigenaren zijn is voor een buitenstaander niet te achterhalen, het bedrijf is geregistreerd op de Britse Maagdeneilanden en daar biedt men over de eigenaren geen inzicht.

Opvallend is wel dat Speedwave 65 in februari 2013 is opgericht op verzoek van Stenham Trustees op het eiland Guernsey. En al acht maanden later, in oktober 2013, meldt een medewerkster van Stenham dat Appleby het bedrijf kan schrappen, omdat het schip is verkocht.

Hoe dan ook was Speedwave 65 niet van Aluko, valt te concluderen uit het antwoord van woordvoerder Sara Gioanola van Heesen, "Op het moment van de verkoop van het jacht aan de originele klant, had de werf geen kennis van het feit dat het schip binnen een maand doorverkocht zou worden aan Aluko", zegt de woordvoerder.

Dat impliceert dat de Nigeriaan een schip heeft gekocht dat niet onder zijn nauwlettend toezicht en volgens zijn wensen is gebouwd en ingericht - wat opmerkelijk is voor een aanschaf van meer dan 80 miljoen. Verder zegt de werf zich altijd strikt te houden aan het verplichte cliëntenonderzoek en nooit te maken te hebben gehad met verdachte transacties. Andere werven als Oceanco, Amels, Feadship en Royal Huisman geven niet meer inzicht in de wijze waarop de verkoop van de extreem luxe jachten is geregeld. Ze hebben niet gereageerd op vragen of laten weten geen mededelingen te doen over dit onderwerp.

Terughoudendheid

Die terughoudendheid is in dit geval overigens niet onverstandig. Aluko is namelijk omstreden: sinds 2015 is bekend dat Aluko in Nigeria wordt vervolgd voor de omkoping van de toenmalige minister van olie in dat land in ruil voor gunstige olieconcessies. Daarbij gaat het niet om kleine bedragen.

Volgens de Nigeriaanse justitie heeft Aluko na de betaling van de smeergelden liefst 1,8 miljard dollar kunnen verdienen met de export van vaten olie. Daarvan kocht hij een reeks dure appartementen in onder meer New York, Los Angeles, Londen en Dubai, en vele horloges, 58 luxe auto's, en drie vliegtuigen.

En dus een schip, de bij Heesen gebouwde Galactica Star, dat via verdachte geldstromen is aangeschaft.

Uit een Amerikaanse aanklacht van juli 2017 blijkt dat justitie in de VS beslag op het schip wil leggen, net als op het vastgoed en de andere rijkdommen. De Amerikanen kunnen dat doen, omdat bij de transacties rekeningen zijn gebruikt van bankvestigingen in de VS; het volgens de aanklacht illegaal verkregen geld is als het ware via Amerikaans grondgebied doorgesluisd.

Pikant is dat de belangrijkste medeverdachte van Aluko, de Nigeriaanse olieminister Alison-Madueke, niet erg blij was met het nogal zichtbare statussymbool. "Als je een jacht wilt huren, lease het dan voor een week of twee of wat dan ook", zegt ze volgens de Amerikaanse aanklacht in een afgeluisterd telefoongesprek tegen Aluko. "Je gaat geen fondsen hierin gieten terwijl de Nigeriaanse olie- en gassector aan alle kanten in de gaten wordt gehouden, zoals dat nu al tijden aan de gang is, en terwijl Atlantic (het bedrijf waardoor de illegaal verkregen olietransacties werden afgehandeld, red.) onderwerp is van allerlei speculaties."

Alison-Madueke zit overigens momenteel in een Nigeriaanse cel.

Dat de werven verder geen antwoord willen geven op alle vragen over de verkopen vinden ingewijden overigens niet zo vreemd gezien de behoefte aan privacy van hun klanten. "Vaak wordt een jacht gebouwd om juist een omgeving te creëren waarin de eigenaar en familie privé kan verblijven zonder aandacht van media en publiek", zegt een van hen. "Wij proberen derhalve onze klanten zoveel mogelijk te beschermen voor welke aandacht dan ook van buitenaf."

Kola Aluko is nog steeds voortvluchtig. Volgens de laatste berichten zou hij zich ophouden in een haven in Mexico. In zijn Galactica Star.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

. Beeld Heesen Yachts

Op de Kaaiman-eilanden zit je lekker goedkoop

Aan de Galactica Star hangt de vlag van de Kaaiman-eilanden, een van de favoriete belastingparadijzen waar dit soort schepen worden geregistreerd. Een eerste reden voor deze bestemming is dat met de registratie daar het schip onmiddellijk wordt geëxporteerd, waardoor er bij de aanschaf door niet-EU ingezetenen geen btw over hoeft te worden betaald.

Het mooie is dat het schip wel gedurende 18 maanden in EU-wateren kan varen, voor flaneren in Monaco of een andere luxe badplaats, maar ook om te kunnen charteren aan derden - mits het dan maar even die wateren verlaat alvorens het weer terug kan keren. Maar de Kaaimaneilanden zijn interessant als locatie voor ingezetenen van de EU. Als je het schip namelijk óók verhuurt aan anderen, kan je een structuur opzetten waarbij je het schip aan jezelf verhuurt. Op die manier kun je een belangrijk deel van de kosten van het schip drukken.

De Kaaiman-eilanden hebben daarnaast veel expertise in huis. De Cayman Islands Shipping Registry heeft wereldwijd het grootste aantal superjachten geregistreerd en heeft goede kennis van de technische regelgeving. Het is een van de weinige vlaggenstaten die zelf technische experts heeft in Europese regio's waar veel jachten varen of gebouwd worden.

Om op de Kaaimaneilanden te kunnen registreren moet je wel voldoen aan de lokale eisen. Die houden in dat de eigenaar van het schip een bedrijf op de Kaaimaneilanden opzet of in ieder geval een lokale vertegenwoordiger aanstelt. Het bedrijf dat eigenaar is van een schip profiteert uiteraard van de belastingvoordelen op de Kaaimaneilanden.

De Kaaiman-eilanden zijn onderdeel van de Red Ensign Group, het samenwerkingsverband van alle Britse overzeese scheepsregisters. Schepen die met deze 'rode vlag' varen hebben bescherming van de Britse marine.

Nederlanders bouwen voor superrijken

In totaal zitten in de Paradise Papers meer dan dertig schepen die gebouwd zijn door de Nederlandse luxe-scheepsbouw. Jaarlijks leveren de Nederlandse werven zo'n twintig superjachten af, merendeels aan vermogende Arabieren, Amerikanen of Russen. Deze jachten zijn de afgelopen jaren steeds groter en duurder geworden. Volgens brancheorganisatie Netherlands Maritime Technology is de gemiddelde prijs van een luxe jacht in tien jaar tijd bijna verdubbeld tot 70 miljoen dollar.

Statussymbool dat geld oplevert

Duidelijk is dat voor de extreem rijken een luxe jacht een belangrijk en opvallend statussymbool is. En het is, gek genoeg, ook een mooie potentiële bron van inkomsten. Want wie zo'n jacht heeft kan hem verhuren. In het geval van de Galactica Star hebben popsterren Jay Z en Beyoncé dat in 2015 gedaan. Het kost 900.000 euro per week en het is alleen mogelijk 'als je de eigenaar kent', zo weet website Business Insider te melden. De foto's van hun reis op het jacht op de Middellandse Zee stonden in vele society-rubrieken. Andere schepen zijn wat goedkoper, vaak rond de 150.000 tot 200.000 euro, afhankelijk van het seizoen en de locatie.

Lees ook: Nederlandse jachten doorverkocht via belastingparadijzen

Dossier Paradise Papers

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden