Van Rompuy zet koers naar euroland

Ingrijpend plan voor de eurozone morgen gepresenteerd maar knopen worden later doorgehakt

GIJS MOES | BRUSSEL

Herman Van Rompuy, voorzitter van de Europese Raad, legt morgen een ingrijpend plan voor de eurozone voor aan de 27 EU-regeringsleiders. Er moet een bankenunie komen, maar ook een vergaande versterking van de economische eenheid in de eurozone. Een eigen begroting en keiharde afspraken over het beleid van de deelstaten moeten de eurozone echt één maken.

Waarom is dat allemaal nodig?
Van Rompuy kreeg in juni, samen met president Draghi van de Europese Centrale Bank, voorzitter Barroso van de Europese Commissie en voorzitter Juncker van de eurogroep, de opdracht om te komen met ideeën voor 'verdieping van de economische unie'. Iedereen is het erover eens dat het ontbreken van zo'n unie een van de oorzaken is van de eurocrisis. Nu is de euro een gezamenlijke munt voor heel verschillende economieën. Maar de regeringsleiders verschillen sterk van mening over het nut en de noodzaak van Van Rompuys voorstellen.

Zo ziet de Nederlandse regering weinig in een eigen begroting voor de eurozone. Die is 'onnodig', schrijft staatssecretaris Ben Knapen (Europese zaken) aan de Tweede Kamer. De vrees is dat zo'n eurobegroting bovenop de nationale komt, naast de aparte EU-begroting, en alleen maar extra geld zal kosten.

Duitsland is wel voor de eigen begroting voor de eurozone. Bondskanselier Angela Merkel beseft dat het onvermijdelijk is om verdere stappen te zetten in de economische eenwording van de eurozone. Een eigen begroting is voor Merkel aantrekkelijker dan gezamenlijke Europese obligaties (eurobonds), die anders onvermijdelijk weer opduiken.

Hoever gaat straks de controle vanuit Brussel?
Van Rompuy wil contractuele verplichtingen afsluiten met de lidstaten om afgesproken economische hervormingen ook echt door te voeren. Nu doet de Europese Commissie aanbevelingen aan de lidstaten en zij beoordeelt jaarlijks of die nagekomen worden. België moet de lonen niet meer automatisch laten stijgen, Nederland moet de woningmarkt aanpakken.

Maar harde sancties heeft de commissie niet. Als landen echt in gebreke blijven kan de commissie een boete voorstellen, maar de lidstaten kunnen die weer van tafel vegen. Een contract zou tot echte dwang moeten leiden. De contracten roepen wel vragen op: wie sluit die af met de lidstaten, wie controleert ze en wat zijn de sancties? Het ligt voor de hand dat de Europese Commissie meer macht krijgt, maar daar is lang niet iederen voor - juist de grote lidstaten niet, die vrezen zo invloed kwijt te raken. Ondanks alle euroscepsis steunt Nederland meestal wel een versterking van de positie van de commissie.

Zo zou ook eurocommissaris Olli Rehn (economische zaken) de echte minister van financiën van de eurozone kunnen worden. Rehn heeft er het afgelopen jaar al heel wat bevoegdheden bij gekregen. De Duitse minister van financiën Schäuble pleitte gisteren voor versterking van Rehns positie, staatssecretaris Knapen sloot zich daarbij aan.

Wat wordt er morgen en overmorgen besloten?
Zeker is dat de regeringsleiders op deze top geen knopen doorhakken over de grote kwesties. Ze schuiven de heikele kwesties door naar de komende maanden, om dan op een volgende top in december echt knopen door te hakken. Maar het gaat nu wel om aan te geven welke kant Van Rompuy op kan en hoe ver hij mag gaan. Een hoge Europese bron noemt het 'zeer onwaarschijnlijk' dat Van Rompuy geen ruimte krijgt om verder te gaan op de ingeslagen weg. "Sinds wanneer zijn we tegen verkenningen? Ik verwacht eerder dat er nog meer ideeën bijkomen om te verkennen." Zo zullen de zuidelijke landen wellicht toch weer de eurobonds op tafel leggen. Van Rompuy geeft al een voorzetje met een voorstel voor het gezamenlijk uitgeven van korte-termijnobligaties.

Van grijze muis tot spin in het web
De Nobelprijs voor de economie kan Herman Van Rompuy volgend jaar niet ontgaan als hij morgen de ruimte krijgt zijn plan voor de eurozone verder uit te werken. De bedachtzame Vlaming heeft zich in de amper drie jaar dat hij nu voorzitter van de Europese Raad is, sterk ontwikkeld - mede dankzij de eurocrisis. Bij zijn aantreden werd Van Rompuy gezien als een grijze muis, een compromiskandidaat die de grote lidstaten niet in de weg zou lopen. Maar hij heeft de crisis gebruikt om zijn invloed te vergroten. Met 'rustige vastheid', zoals hij zijn aanpak als premier van België zelf typeerde, heeft hij de 27 bijeenkomsten van regeringsleiders in zijn greep weten te houden. Hij doet dat met vasthoudendheid en diplomatie. Soms verschuilt de voorzitter zich, ook als het gaat om revolutionare voorstellen, achter jargon. Zo vermijdt hij in zijn tussentijdse rapport het woord 'begroting', maar spreekt hij over een 'fiscal capacity'. "De EU heeft de Nobelprijs voor de vrede gekregen, niet voor de literatuur", aldus een betrokkene.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden