Van Rijn worstelt zich uit pgb-ruzie

Toch nog compromis waarmee coalitiepartijen VVD en PvdA allebei kunnen leven

De keren dat het kabinet de afgelopen week tijdens het debat over het persoonsgebonden budget (pgb) met het motto uit het eigen regeerakkoord om de oren is geslagen zijn niet te tellen. Het motto dat luidt: 'bruggen bouwen, kiezen voor mensen, niet voor systemen'.

Vanuit de Tweede Kamer - op de VVD na - kreeg PvdA-staatssecretaris Martin van Rijn van volksgezondheid keer op keer ingewreven dat bij hem kennelijk het systeem, het zorgstelsel, boven de mens gaat.

Wat is er aan de hand? Het pgb waarmee mensen zelf zorg inkopen, is de afgelopen jaren tegelijk met de decentralisatie van de langdurige zorg en de jeugdzorg keurig wettelijk geregeld: in de WMO ( de wet maatschappelijke ondersteuning waarvoor de gemeenten verantwoordelijk zijn), de Jeugdwet en in de Wet Langdurige Zorg (WLZ, de zorg in instellingen).

Maar een pgb-regeling in de zorgverzekeringswet laat tot nog toe nog op zich wachten. Terwijl zo'n regeling wel hard nodig is. Immers, sinds een jaar zijn de zorgverzekeraars verantwoordelijk voor de wijkverpleging, de verpleging en verzorging thuis die tot voor een jaar in de volksverzekering AWBZ was ondergebracht. Ruim 27.000 persoonlijk budgethouders maken er gebruik van.

Doordat een wettelijke regeling even op zich liet wachten sloten de zorgverzekeraars een jaar geleden met Per Saldo, de vereniging van budgethouders, een voorlopig akkoord. Zodat cliënten die aangewezen zijn op wijkverpleging in de praktijk toch een pgb kunnen krijgen.

Het afgelopen jaar is gebleken dat het in die praktijk niet lekker loopt. Sommige zorgverzekeraars zijn heel streng, anderen soepeler met het toewijzen van een budget. Bij de Tweede Kamer en bij Per Saldo komen veel klachten binnen. Er zijn signalen dat mensen die in de AWBZ nog konden rekenen op een pgb, nu worden afgewezen door zorgverzekeraars. Hoe het precies zit moet dit voorjaar blijken uit onderzoek.

In de tussentijd werkte Van Rijn aan zijn wetsvoorstel. Volgens de hele Tweede Kamer, behalve de VVD, gaf hij in zijn definitieve voorstel veel te veel vrijheid aan de zorgverzekeraars om pgb-aanvragen al dan niet toe te wijzen. PvdA-Kamerlid Otwin van Dijk vreesde voortzetting van de huidige praktijk van rechtsongelijkheid, willekeur en onterechte afwijzingen. Hij steunde daarom een amendement van zijn GroenLinks-collega Linda Voortman om bij wet uniforme regels te stellen aan de toelating. Voor de VVD was dat onaanvaardbaar, omdat met die uniforme regels de regierol van de zorgverzekeraars - de kern van de zorgverzekeringswet - wordt aangetast. Van Rijn leek die liberale opvatting te delen. Vandaar het verwijt dat hij het systeem boven mensen zou stellen. Een patstelling leek geboren.

Maar zie daar: de meester in het uitdokteren van compromissen toverde in de nacht van maandag op dinsdag in samenspraak met Van Dijk en Sjoerd Potters van de VVD een kunstig compromis uit de hoge hoed waarmee zowel de VVD als de PvdA kunnen leven. De VVD, omdat in de wet geen uniforme voorwaarden aan zorgverzekeraars worden gesteld. De PvdA, omdat bij algemene maatregel van bestuur wel degelijk voorwaarden aan de zorgverzekeraars worden gesteld. Voor zijn compromis grasduinde Van Rijn vrolijk in amendementen van de oppositie, bijvoorbeeld van D66-Kamerlid Vera Bergkamp. De oppositie heeft dan ook het nakijken.

Verzekeraars: Bij verstikkingsgevaar iemand oppiepen

Een belangrijk verwijt aan zorgverzekeraars is dat zij geen pgb willen toekennen voor planbare zorg. Daartoe rekent een aantal verzekeraars bij voorbeeld hulp bij de toiletgang. "Wij regelen wel dat er om de paar uur iemand langs komt om daarbij te helpen. Daarvoor is geen pgb nodig", is de redenering. Of neem patiënten die gebruik maken van een canule, een buisje in de keel waardoor zij kunnen ademen. Komt er in dat buisje een slijmprop dan dreigt de verstikkingsdood. Iemand vast in de buurt, dankzij een pgb, is dan een geruststelling. Maar er zijn verzekeraars die redeneren dat bij verstikkingsgevaar iemand kan worden opgepiept. Pgb niet nodig. Volgens PvdA-Kamerlid Otwin van Dijk zijn dit de meest gehoorde klachten die binnen komen bij de Kamer. Mocht uit onderzoek blijken dat die klachten gegrond zijn dan kan de staatssecretaris - en zal hij ook - bij algemene maatregel van bestuur de verzekeraars tot de orde roepen. Sowieso komt in de algemene maatregel van bestuur te staan dat een pgb zonder meer moet worden toegewezen, als vaststaat dat de cliënt of zijn vertegenwoordiger in staat is een budget te beheren, als de cliënt ook een administratie kan bijhouden en als is gebleken dat hij in het verleden niet heeft gefraudeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden