Van pietje precies tot uitstelstudent, de studentenpsycholoog helpt

null Beeld Nanne Meulendijks
Beeld Nanne Meulendijks

Al tien jaar ontvangt ze worstelende studenten in haar spreekkamer: Astrid Vlak, één van de vier studentenpsychologen van Hogeschool Windesheim. Ze ziet steeds meer studiestress.

Het is opmerkelijk dat de plek waar studentenpsycholoog Astrid Vlak (40) studenten ontvangt het studiesuccescentrum heet en geen studiestresscentrum. De jongeren die bij haar aankloppen, zijn in hun eigen ogen alles behalve het toonbeeld van succes. Ze lopen vast, vertonen uitstelgedrag, gaan gebukt onder faalangst, zijn depressief of hebben spanningsklachten.

Dat laatste ziet Vlak, die dit werk al tien jaar doet, steeds vaker. Ze hoort het ook terug van collega’s die ze spreekt bij het landelijk overleg studentenpsychologen. Jaarlijks worden er op Windesheim vijfhonderd studenten behandeld, dat aantal is de afgelopen jaren gestaag gestegen. Op andere hogescholen speelt dat ook: méér aanmeldingen en daardoor oplopende wachtlijsten.

Hoewel de studententijd altijd al doorgaat voor een turbulente periode – op kamers gaan, onthechten van huis, de druk van het studeren, nieuwe vrienden maken – dragen veranderingen in het onderwijssysteem volgens Vlak ook bij aan meer stress onder studenten. “In het huidige studieklimaat is er weinig ruimte om fouten te maken.”

De hele tijd aan staan

Ze somt op: “Door het leenstelsel voelen studenten meer financiële druk om nominaal af te studeren. Anders kost het ze geld. Daarnaast voelen ze vaker de noodzaak om extra te werken naast hun studie, wat nog meer druk geeft.” Ook de invoering van het bindend studieadvies (als je in het eerste jaar niet genoeg punten haalt, moet je stoppen met de opleiding) geeft stress, ziet Vlak. “Er ligt meer dan vroeger nadruk op excellentie- en honourstrajecten, die de lat hoger leggen.”

En dan de sociale media nog. Vlak hoort het vaak in haar spreekkamer: 'Ik krijg geen antwoord op mijn appje, heb ik iets fout gedaan?’ ‘Als ik kijk naar sociale media, dan gaat het bij anderen allemaal goed, waarom bij mij dan niet?’. “Je vergelijken met anderen kan overspanning en sociale faalangst in de hand werken. Door sociale media staan studenten de hele tijd aan."

De psychologen van Windesheim behandelen alleen kortdurend: in maximaal vijf gesprekken. Met mindfullness of cognitieve gedragstherapie proberen ze een wissel om te zetten, zegt Vlak. Ze merkt dat gedragsexperimenten helpen om perfectionisme te verminderen.

Met gemak

Onlangs had ze nog een student in haar spreekkamer die bang was dat ze een tentamen niet zou halen. Zij wilde het lesboek minimaal twee keer doorlezen en haar collegeaantekeningen nog vaker. Vlak stelde voor om alleen het meest relevante te leren. De student koos voor de collegesheets en haalde haar tentamen met gemak. Voor de volgende keer weet ze: ik hoef mezelf minder druk op te leggen.

Zo bezien is de naam studiesuccescentrum zo gek nog niet. “Onderuit gaan is juist leerzaam”, zegt Vlak. “Een hogeschool moet niet alleen goede professionals afleveren, maar ook evenwichtige personen die met stress kunnen omgaan. Daar heeft een werkgever meer aan."

'De druk om in vier jaar klaar te zijn is killing'

Jan-Hans Mostert (21) en Anouschka Gort (23) hangen aan een zwarte staantafel. Het is vandaag open dag op Windesheim en daarom dragen zij een shirt met ‘honours programme’ erop. Dit zijn niet zomaar studenten. Dit zijn studenten die meer uitdaging nodig hebben dan ze al krijgen tijdens hun studie bouwkunde (Jan-Hans) en industrieel projectonwerp (Anouschka).

Jan-Hans: “Het is juist goed dat er voor sommige studenten extra uitdaging is. Ik hoor mensen er niet slecht over praten.” Anouschka kan er wel inkomen dat de lat voor andere studenten hierdoor hoger ligt. “Ik heb zelf ook bijna een burn-out gehad. Ik heb eerst aan de universiteit gestudeerd, maar daar liep ik vast. Hier op Windesheim ben ik beter op mijn plek.”

Gort en Mostert Beeld rv
Gort en MostertBeeld rv

Vooral in het eerste jaar zagen de twee een groot aantal medestudenten omvallen. “Vanwege de hoge norm”, zegt Anouschka. “Je moet heel veel studiepunten halen om door te mogen met de opleiding, dat geeft veel stress.” Jan-Hans: “De mensen die al niet goed in hun vel zaten, kregen problemen. Die zag je allemaal verdwijnen voor februari.”

Jan-Hans merkt niet zoveel van psychische problemen onder zijn medestudenten. “Maar ja, het is bij bouwkunde niet zo dat je gauw je emoties op tafel gooit.” Bij industriële projectontwerp zijn de studenten vaker open naar elkaar over problemen die spelen. Anouschka: “Omdat wij een kleine studie zijn, kennen we elkaar en praten we veel over hoe het gaat.”

Wel kunnen de twee zich voorstellen dat er veel psychische problemen ontstaan door de prestatiemaatschappij. Over suïcididale gedachten en depressies horen ze niet veel, maar dat betekent niet dat niet voorkomt. Want, zegt Jan-Hans: “De druk vanuit de overheid om maar te studeren en te studeren en in vier jaar klaar te zijn is echt killing.”

Lees ook: Studenten massaal opgebrand? Dat valt reuze mee
Plak studenten niet zo makkelijk het label burn-out of depressie op, zegt Jeanette van Rees van het Nederlands Instituut van Psychologen. Onzekerheid hoort bij hun leeftijd, het is geen psychisch probleem.

Angst, depressie, zelfmoordgedachten: student lijdt onder prestatiedruk
De helft van de studenten kampt met angst en depressie, een op de vijf zou actief nadenken over suïcide. De uitkomsten van het eerste grote onderzoek naar hun psychische gezondheid stemmen tot bezorgdheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden