Van orkest naar combo naar tape

Musicalorkesten slinken en tapegebruik rukt op. Arrangeur Jeroen Sleyfer pleit voor meer livemuziek bij musicals. 'Zonder orkest wordt het pretpark-entertainment.'

Als er één gedreven muzikale man in musicalland rondloopt, dan is het wel Jeroen Sleyfer (40). Zijn gezicht staat op 'blij', zijn energie is aanstekelijk, maar wanneer we op zijn missie komen, wordt deze arrangeur/muzikaal leider streng. In deze tijden van slinkende musicalorkesten en stijgend tapegebruik moet er volgens hem veel meer aandacht komen voor livemuziek bij musicals.

Sleyfer is beslist geen zure muzikant die alles bij het oude wil houden. "In speciale gevallen werken tapes prima, maar livemuziek neemt te veel af. Bij de Musical Awards Gala's zie je dat heel sterk. Tijdens het eerste gala, in 2000, zat er een orkest van 60 man. Ieder jaar nam het af, tot er op het laatst alleen een orkestband draaide. Decors en kostuums worden steeds groter en mooier, maar het orkest verkleint. Natuurlijk is het een budgetverhaal. Maar het komt ook doordat het in Nederland nooit is gelukt om musicals aan muziekliefhebbers te 'verkopen'."

Musicalliefhebbers houden niet van muziek?
"Geen van de grote Nederlandse musicalproducenten heeft 'muziek' als eerste liefde. In Angelsaksische landen wel: producent Andrew Lloyd Webber is componist en Cameron Mackintosh is een begenadigd amateurpianist met een sterke opinie over arrangementen. Bij Nederlandse producenten zit de liefde meer in het theatrale aspect. Ik ben niet denigrerend, maar zo voed je je publiek dan op. Zeker als dat gebeurt in een cultuur waar livemuziek zich sowieso aan de 'zijkant' bevindt. Ik bedoel: in Engeland en Duitsland weten mensen wie de drummer en de bassist zijn van een bandje. In Nederland kennen we alleen de vocalist. Door al die aspecten wordt muziek hier een relatief klein, ondergeschikt ding, waar je snel op kunt bezuinigen zonder dat het iemand opvalt. In Nederland wordt dat niet afgestraft."

Maar hoe erg is het als het orkest op band staat? Soms kun je het amper horen.
"Het is niet erg, maar het wordt een andere categorie: pretpark-entertainment-show."

Dat klinkt toch aardig denigrerend...
"Het zijn niet de shows waar ík naartoe zou gaan, nee. Maar voor alles geldt: hoe meer er geautomatiseerd wordt, qua muziek, zang (steunbanden die vaak meedraaien) en toneelbeeld, hoe minder de acteurs, de dirigent en de musici kunnen reageren op het moment en de zaal waarin je staat. Een voorstelling op zondagmiddag in Winschoten moet dan precies hetzelfde gaan als een op vrijdagavond in Carré voor een hip publiek. Dat concurreert met mijn theatergevoel. In het eerste geval wil je de tijd nemen, bij de tweede voorstelling wil je het spits en sneller doen."

Dus de tape is taboe?
"De winst van een orkestband is dat je niet onder een bepaald level kunt komen. Maar het verlies is dat je niet in het 'moment' vleugels kunt krijgen. Je kunt nergens bovenuit stijgen. Bij livemuziek kan dat wél, dan komt de theatermagie tot leven, en daar kan je het publiek mee pakken. Dat publiek wordt dan geraakt door de ziel van de voorstelling in plaats van door de grootsheid."

Het tapegebruik stijgt niet alleen, de liveorkesten slinken ook. Enkele overgebleven livemuzikanten worden vaak weggestopt achter een decorstuk - of erger: soms spelen ze vanuit de kleedkamer, met een koptelefoon op om te horen wat er op het toneel gebeurt. Gaat het vak van musicalmuzikant verloren?
"Ja. Strijkers bijvoorbeeld zijn klassiek geschoold. Zij werden de afgelopen jaren in de orkestbak verder opgeleid om meer jazzy/poppy te spelen. Zo kreeg je strijkers die ritmische popmuziek begrijpen. Die kennis verdwijnt snel, nu zoveel functies vervallen."

Hoe klim jij op de barricade?
"Ik probeer tapes zo veel mogelijk buiten de deur te houden. Als je moet bezuinigen op een groot orkest kun je natuurlijk drie livemuzikanten houden en de rest op tape zetten om het grootse orkest te imiteren. Maar ik arrangeer het liever zo dat je met bijvoorbeeld acht muzikanten alles live speelt. Zo deed ik dat bij 'The Producers'. Het 32-mans orkest bracht ik naar acht man terug - zonder aanvullende tape dus. Het publiek kwam niets tekort. De hele symfonie zat er in, maar we suggereerden niet dat er 32 man speelden. Ik arrangeerde op behoud van energie, niet op het massale effect. Daarvoor had ik wel veel multi-instrumentalisten nodig - en sowieso heel goede muzikanten. Ik schroom bandgebruik absoluut niet. Als het nodig is om iets telkens precies even lang te laten duren vanwege vuurwerk of zo, is het prima, maar ik ga voor maximaal live."

Vinden sommige acteurs het niet fijn om op safe te spelen, met een vaste tape - waar soms zelfs een deel van de zang op staat?
"Als iets live is, kun je als acteur niet verzaken; je móet presteren. Dat is juist leuk voor acteurs, dat houdt ze fris. Het gevaar van koortjes op band? Na drie dagen zingt het ensemble niet meer mee en na vijf dagen zet de technicus standaard de live-zangknoppen uit en de tape aan. Zonde! Je bent toch als acteur gemaakt om live te zingen?!"

Zie je de toekomst treurig in?
"Waarom kijken we niet alleen maar films, maar gaan we ook nog naar theater? Er is iets in die interactie tussen publiek en mensen op het toneel, waardoor je beduidend meer ontroerd wordt. Dat liveaspect zal altijd blijven trekken. Livemuziek dus ook. En er gebeurt ook veel moois. De musical over Shaffy bijvoorbeeld: dat kleine combo op het toneel was muzikaal gezien honderd procent verantwoordelijk voor het succes. Je voelde het hart van de voorstelling kloppen."

Maar er blijven veel bezuinigingen in de theaterwereld....
"We hebben ook mazzel door de recessie. Er worden nu relatief veel kleine producties gemaakt, want die zijn veiliger en sneller op te zetten. En hoe kleiner de productie, hoe waarachtiger het moet zijn. Een kleine productie kán daardoor gewoon niet met een orkestband. Dus eigenlijk biedt de crisis kansen voor livemuziek."

Hoe live is de musicalmuziek?

Arrangeur, muzikaal leider, dirigent en componist van tientallen belangrijke musicals waaronder 'Next to Normal', 'The Producers', 'La Cage aux Folles', 'Petticoat', 'Zorro', 'Amandla! Mandela' en 'Kruimeltje'. Komend seizoen werkt hij onder meer aan 'Hema - de worst musical ever' en 'Hij gelooft in mij' (over André Hazes).

Wie is Jeroen Sleyfer?

Aantallen zeggen niet per definitie iets over de kwaliteit. Soms worden arrangementen gemoderniseerd en zijn er minder instrumenten nodig. Maar de dalende trend is helder. Miss Saigon 1996 - (26 muzikanten) Miss Saigon 2011 - (15)

Cats 1987 - (16) Cats 2006 - (10)

Annie 1997 - (17) Annie 2012 - tape

Sound of Music 2002 -(13) Sound of Music 2008 - (11)

Les Misérables 1991 - (19) Les Misérables 2008 - (18)

Afgelopen seizoen Wicked liveorkest (14 muzikanten)

Little Mermaid liveorkest (6 muzikanten

Kruimeltje in de Efteling livecombo (7 muzikanten)

Kruimeltje tourneetape

De Zangeres tape

Droomvlucht tape

Daddy Cool tape

Komend seizoen Shrek liveorkest (10 muzikanten)

Aspects of love liveorkest (9 muzikanten)

Hij gelooft in mij livecombo (6 muzikanten)

De Jantjes livecombo (5 muzikanten)

Yab Yum livecombo (4 muzikanten)

Hema 1 muzikant, musicerende acteurs en soms tape

Dik Tromtape - de acteurs spelen soms live muziek mee

Doornroosje tape

Koning van Katoren tape

Sprookjesboom tape

Annie tape

Musical Sing-a-Long TV zondag 26 augustus, 21.20 uur NL1 - Metropole orkest live

Kijk en vergelijk - liveorkesten slinken:

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden