Van operadiva tot stoffig oud omaatje

De stem. Hij is diep, bassig en bazig. Er klinkt een soort onverschilligheid in door. Een stem van iemand die het allemaal niet zo veel meer kan schelen. Vreemd dat deze kortaffe, mopperige stem dezelfde is als de lyrische, lange-lijnen-trekkende stem die furore maakte als Tsjaikovski’s Tatjana, Verdi’s Aida, Puccini’s Liù en Sjostakovitsj’ Katerina. De stem van Galina Visjnevskaja, wereldberoemd sopraan, weduwe van de vorig jaar overleden Mstislav Rostropovitsj, ster van het Moskouse Bolsjoi Theater en muze van componisten Sjostakovitsj en Britten en van dichteres Anna Akhmatova.

Het is wennen aan die stem. Hij klinkt pas na een tijdje. Daarvóór hebben we al gelegenheid gehad om de 80-jarige diva goed te bekijken – en ook dat is wennen. We zien eerst haar grijze haren in een knotje, dan haar afgetrapte schoenen, dan het gezicht. Een expressief gezicht, zeker, maar het is moeilijk om daarin de trekken te ontwaren van de hautaine, gitzwartharige Floria Tosca die het omslag van Visjnevskaja’s autobiografie siert, of de verbeten trekken op een foto achter mijn bureau waarop ze een masterclass geeft in de kleine zaal van het Concertgebouw.

Maar het is ontegenzeglijk Galina Visjnevskaja die in Aleksandr Sokoerovs film ’Aleksandra’ de titelrol speelt. Wat een prachtig idee van Sokoerov om dit icoon van de Russische klassieke muziek én – later – icoon van de Sovjet-dissidenten te vragen voor zijn film. Een film die de oorlog in Tsjetsjenië nergens noemt, maar daar wel over gaat. De symboliek van Sokoerovs keuze voor Visjnevskaja maakt de film in Rusland waarschijnlijk nog beladener dan hier in het westen.

Een operadiva in een film. Het is vaker geprobeerd. Pasolini vroeg Maria Callas voor zijn film ’Medea’, omdat de Griekse prima donna zich het personage al had eigengemaakt via de opera van Cherubini. De Turkse diva Leyla Gencer werd ooit door Franco Brusati gevraagd voor een hoofdrol in de Oscar-winnende film ’Dimenticare Venezia’, omdat zij zo’n mega-carrière had gehad in het Venetiaanse Teatro La Fenice. Gencer bedankte overigens uiteindelijk voor de rol.

In deze gevallen was er dus een verband naar de carrière van de operazangeressen, maar in het geval van Visjnevskaja was dat er niet. Ze had al weleens in een film gespeeld. In 1965 verfilmde Lenfilm de door de autoriteiten gekuiste opera ’Katerina Izmailova’ van Sjostakovitsj. Alle rollen werden door acteurs gespeeld en kregen via de geluidsband een stem van operazangers. Alleen Visjnevskaja zong én acteerde. Ze heeft er leuke dingen over te vertellen in haar autobiografie. Op de titelrol was haar naam lange tijd geschrapt. Persona non grata. Aleksandra had al heel wat meegemaakt voor ze naar Grozny afreisde. Het is haar aan te zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden