Van niemand onder de indruk

De Britse surrealiste Leonora Carrington was de geliefde van Max Ernst maar schikte zich niet in de bijrol van muze. In Mexico werd ze de grand old lady van de moderne kunst.

Harold Carrington, een selfmade textielmiljonair, had zijn dochter graag een goed huwelijk zien sluiten. Een huwelijk dat zijn sociale status verder zou verhogen. Maar Leonora had een rebels karakter: ze werd twee keer verwijderd van de katholieke kostscholen waar hij haar naar toe had gestuurd vanwege excentriek gedrag.

Bij wijze van compromis mocht ze naar de kunstacademie in Florence en de Londense opleiding van de Franse schilder Amédée Ozenfant. Ze nam de hele hand.

Na een debutantenbal, waar haar ouders zoveel van hadden verwacht, had de twintigjarige Leonara schokkend nieuws. Ze was verliefd geworden op Max Ernst, een getrouwde man die 26 jaar ouder was dan zij en met wie ze naar Parijs wilde vertrekken. Ze had Ernst ontmoet tijdens de eerste expositie van surrealisten in Londen in 1936. Van haar vader hoefde ze nooit meer naar zijn landgoed in neogotische stijl te komen. "Je eindigt straatarm op een zolderkamertje", voorspelde hij. Want dat was naar zijn idee het lot van elke artiest.

Het liep anders. In Groot-Brittannië was er nooit veel aandacht voor haar, maar in Mexico, waar ze zeventig jaar van haar leven doorbracht, werd Carrington geëerd als een nationale schat. De laatste jaren van haar leven gingen sommige schilderijen voor meer dan een miljoen dollar van de hand.

In Parijs leerde ze door Ernst, die zijn vrouw voor haar had verlaten, Pablo Picasso, Joan Miró, Marcel Duchamp, Man Ray en andere klassieke modernen kennen. Ze leek een ideale muze, maar wilde zelf een kunstenaar zijn. Miró duwde haar ooit wat geld in haar hand en vroeg of ze een pakje sigaretten voor hem wilde halen, maar zij antwoordde dat hij dat maar zelf moest doen. "Ik was van niemand onder de indruk", zei ze daar later over.

Haar eerste surrealistische werk schilderde ze in 1939, 'The Inn of the Dawn Horse', een zelfportret. Het doek, nu in het bezit van het Metropolitan Museum of Art in New York, toont een androgyne vrouw in een kamer met een hobbelpaard aan de muur die haar hand uitstrekt naar een hyena.

Ze was een tijd lang meer in trek dan Ernst. Zij kon zich al snel een villa in de Provence veroorloven waar zij zich met Ernst terugtrok. Toen de nazi's Frankrijk binnenvielen stortte haar idylle in. Ernst werd enige tijd geïnterneerd vanwege zijn Duitse paspoort, Carrington vluchtte naar Spanje, waar zij een zenuwinzinking kreeg en in Santander, in het noorden, in een gesticht belandde. Ze kreeg er medicijnen die epileptische schokeffecten teweeg brachten. Over die traumatische ervaring schreef zij later een boek, 'Down below'.

Haar ouders, die zich zorgen maakten, stuurden haar Ierse nanny per onderzeeër naar Spanje om uit te vinden hoe het met haar ging. Leonora was blij de vrouw, die haar voor het slapengaan altijd Keltische sagen vertelde, te zien. Maar ze besloot dat de combinatie van twee verschrikkingen, oorlog en haar familie, Europa voor haar onbewoonbaar maakten.

In Madrid liep zij in een café een Mexicaanse diplomaat tegen het lijf, Renato Leduc, aan wie zij eerder in Parijs door Picasso was voorgesteld. Hij stelde voor te trouwen, om zo het continent te ontvluchten. Het stel vertrok in 1942 naar New York, waar Carrington enige tijd bleef en exposeerde. Onder andere in de galerie van de steenrijke promotor van moderne kunst Peggy Guggenheim, die Max Ernst uit zijn Franse gevangenschap had gehaald en met hem trouwde. Na haar scheiding van Leduc vertrok Carrington naar Mexico, waar ze - met uitzondering van enkele langere werkbezoeken aan de Verenigde Staten - nooit meer weg zou gaan. Mexico was ideaal voor haar, volgens een nicht die in 2006 het eerste familielid was die haar opzocht: 'het meest surrealistische oord op aarde'. Ze ging er een artistiek partnerschap aan met de Spaanse kunstenares Remedios Varo. Met haar verdiepte zij zich in alchemie, de kabbala en de Popul Voh, een historisch-mythologische tekst van een indianenvolk dat leefde in wat nu Guatemala is.

Carrington maakte voortaan ook beelden, eerst van hout, later van brons. Beelden die vaak komisch en tegelijk onheilspellend zijn. Zoals het fraaie 'How Doth the Little Crocodile' dat op een van de bekendste avenues van Mexico-Stad is geplaatst. Deze sculptuur bestaat uit vijf reptielachtige personages in een vaartuig die door een al even merkwaardige stuurman naar een onbekende bestemming worden vervoerd.

Ze had een voorkeur voor mythen en occulte symbolen maar verzette zich tegen elke poging die anderen ondernamen om de diepere lagen in haar werk aan te boren. Haar wereld was een visuele aangelegenheid, benadrukte ze. "Het is geen intellectueel spel, you know. Maak dat er alsjeblieft niet van." De interpretatie is iets wat zich afspeelt in het hoofd van de kijker, zo zei ze ook tegen haar nicht die haar in 2006 interviewde.

In Mexico-Stad trouwde ze met de Hongaarse fotograaf Emeric Weisz, die in Parijs nog gewerkt had voor Robert Capa. Ze sloot er ook vriendschap met Frida Kahlo en Octavio Paz. Met Weisz kreeg ze twee zoons, Gabriel en Pablo. De eerste 25 jaar van haar leven hadden in het teken gestaan van onrust en avontuur, de rest was relatief veilig, hoewel, zo zei Carrington zelf, "veiligheid eigenlijk onder alle omstandigheden een illusie is". Haar huwelijk met Weisz duurde tot zijn dood in 2007.

Via haar nicht, Joanna Moorhead, leek ze zich op de valreep nog te verzoenen met haar familie, een brug te bouwen naar haar vaderland. "Ze ontving mij hartelijk in haar donkere en koude huis (een beetje Lancashire in het centrum van Mexico-Stad, compleet met theepot)", schreef Moorhead in the Guardian. "Ze praatte vaak over hoe ze zich negentig jaar had afgevraagd waar het nou om ging, in het leven. Negentig jaar om er achter te komen dat we naakte apen zijn die weinig weten van het leven en nog veel minder van de dood."

Leonora Carrington werd geboren op 6 april 1917 in Clayton Green en stierf op 25 mei 2011 in Mexico Stad.

Leonora Carrington (1917-2011)

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden