Van moskee naar moskee in strijd tegen vooroordelen

verzoening | reportage | In een busje rijden de mensen van Su-Shi door het land. Hun missie: de twee grootste groepen moslims nader tot elkaar brengen. 'Straks moeten we allemaal door dezelfde poort.'

Halverwege het gebed snappen de sjiieten het niet meer. Ze stappen uit de rij in de Tilburgse Süleymaniye-moskee waarin ze net, samen met soennieten, opstonden en zich neerbogen. Ellis van Leeuwen (33), een bekeerling met Antilliaanse wortels, laat zich op het zachte tapijt ploffen. "Is dit nou het echte gebed?", fluistert ze. De tekst, het moment van buigen en wat je met je handen doet: het is anders. "Verwarrend", vindt Van Leeuwen.

Met 'Su-shi', een beweging die verzoening nastreeft van soennieten en sjiieten, de twee hoofdstromingen in de islam, is ze op bezoek in de Süleymaniye-moskee. Hier zijn ze soennitisch, want onderdeel van Diyanet, de godsdienstafdeling van het Turkse ministerie van binnenlandse zaken.

Onverdraagzaam

Twee jaar geleden bleek uit onderzoek van Tilburg University dat drie salafistische moskeeën in Nederland, die bij de soennieten horen, zich fel uitlieten tegen sjiieten. In het busje dat de groep door de polders vervoert legt Arjen Buitelaar uit waarom hij Su-shi is begonnen. Onverdraagzaamheid kent hij nog van vroeger, uit het gereformeerde bolwerk Hasselt, waar kinderen van sommige kerken niet met elkaar mochten spelen. "We kunnen hier op aarde als moslims niet altijd door één deur", spreekt hij, "Maar we moeten straks wel allemaal door dezelfde poort."

In de hal van de moskee trekt Ellis van Leeuwen, net bekeerd, haar shirt recht. "Ik word gék van die hoofddoek." De keuze tussen soennisme en sjiisme moet ze nog maken. "Eigenlijk ben ik allebei", zegt ze tegen haar vriendin, overtuigd sjiiet. Die glimlacht zuinig: "Ik vind dat een beetje moeilijk."

Voordelen

Het schisma komt voort uit een politieke kwestie van veertien eeuwen terug, weet de sjiitische Ahmad Elhusseinie (33) uit Apeldoorn. "Na de dood van de Profeet ontstond een machtsstrijd over opvolging", vertelt hij vanachter het stuur. "Zo ontstonden twee groepen die vervolgens een eigen weg zijn gegaan: vandaar de theologische verschillen." Over en weer bestaan talloze vooroordelen: in een busritje van een uur komen er met gemak een stuk of twintig langs.

Zo hebben sjiieten thuis afbeeldingen van imam Ali aan de muur hangen, taboe voor soennieten: afgodsbeelden zijn toch verboden? Maar de sjiieten in de wagen zweren dat ze die prenten noch Ali aanbidden. "We bidden vía Ali tot God, ongeveer zoals katholieken een voorspraak bij Maria vragen", legt Elhusseinie uit. "Nee, als Ali aanbidden sjiitisch is, dan ben ik geen echte sjiiet."

Onder de deelnemers bevinden zich geen scherpslijpers. Ze zeggen dingen als: 'God is niet in één hokje te passen' en 'Het gaat om goed doen: universele dingen, papiertjes van de grond rapen bijvoorbeeld'. Hasene Eryigit (41), met hoofddoek en enkellange spijkerjurk, is van huis uit soennitisch. "Maar ik voel me niet verplicht om bij een stroming te horen. Ik ben moslim, klaar uit." Van de sjiieten wil ze weten of die echt aan zelfkastijding doen. "Van filmpjes op internet weet ik dat ze zichzelf slaan met zwepen: soms liggen de ruggen helemaal open." Elhusseini knikt in de achteruitkijkspiegel. "Dat komt voor ja, ook in Nederland zijn er kleine groepjes die dat nog doen. Maar er is bij sjiieten onderling grote verdeeldheid over."

Afgeven

Vanuit Tilburg gaat de reis naar sjiieten in de Haagse Schilderswijk. De Iraakse Al Cauther-moskee huist in een oude loods. De gastheer daar geeft grif toe dat afgeven op de ander zo gebeurd is. "Iemand vroeg me eens of soennieten het wel nauw nemen met de regels voor de slacht." Het eerste voorbeeld wat bij die vraag in hem opkwam, was dat van een soenniet die ooit had gezegd: 'Je mag best in de McDonald's eten, als je maar bismillah zegt ('in naam van God')'. "Dat was gewoon niet de voorbeeldigste moslim, en we weten allemaal: die kom je in elke groep tegen." Instemmend knikken de hoofden, van die soennieten én die van sjiieten.

veertien eeuwen oud schisma

Sjiieten geloven dat Ali, de neef en schoonzoon van de Profeet, zijn aangewezen opvolger was. Soennieten menen dat die rol voor Aboe Bakr, de schoonvader van de Profeet, was weggelegd.

In Nederland zijn ongeveer vijftig- tot negentigduizend sjiieten, op een totaal van ruim 800 duizend Nederlandse moslims.

Turkije, Marokko en Saudi- Arabië zijn overwegend soennitisch. Iran is overwegend sjiitisch. In Irak en Syrië komen beide groepen voor. De oorlog in Syrië leidt tot spanningen tussen de groepen. Sjiieten kiezen veelal de kant van Assad. Onder soennieten zijn aanhangers van IS te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden