Van monteur tot machtige volksheld

Nieuwe leider van 'Volksrepubliek Donetsk' heeft Duits federalisme voor ogen

Voor het grote publiek is Aleksandr Zachartsjenko nog een volkomen onbekende als hij op 16 april met een groep gewapende en gemaskerde mannen het stadhuis van Donetsk binnendringt. "We willen een boodschap aan Kiev afgeven", zegt Zachartsjenko, die afgelopen zondag in door vrijwel niemand erkende verkiezingen is gekozen tot leider van de 'Volksrepubliek Donetsk', die eveneens door vrijwel niemand is erkend. "Wij willen een referendum over zelfbeschikking voor de provincie Donetsk."

De voortekenen van de bloedige strijd die Oost-Oekraïne in het voorjaar in zijn greep krijgt, dienen zich dan al aan. Er vallen doden en gewonden in de strijd om de steden Kramatorsk en Slavjansk. In Donetsk houden pro-Russische opstandelingen al weken het gebouw van het provinciebestuur bezet. Met de actie van Zachartsjenko en zijn mannen - door Kiev vooralsnog gezien als de gematigde vleugel van de rebellen - wordt de druk op de autoriteiten opgevoerd.

Zachartsjenko laat zijn paspoort zien om te bewijzen dat hij geboren en getogen is in Donetsk. Hij vertelt dat hij als elektromonteur in de mijnen heeft gewerkt. "De Oekraïense troepen voeren een oorlog tegen de eigen bevolking", zegt hij. "Als inwoner van Oekraïne vraag ik regering en parlement naar de inwoners van de Donbass te luisteren. Wij willen federalisme, net als in Duitsland. De premier van Beieren is in feite zelfstandig, hij hoeft aan Merkel geen verantwoording af te leggen. Zoiets willen wij ook."

In de daaropvolgende maanden escaleert de situatie snel en maakt Zachartsjenko carrière in de 'volksrepubliek'. Hij wordt onderminister van binnenlandse zaken en raakt licht gewond tijdens gevechten met Oekraïense regeringstroepen. In augustus volgt hij de uit Rusland afkomstige Aleksandr Borodaj op als premier. Hij neemt deel aan het Europees-Oekraïens-Russische overleg, dat in Minsk leidt tot een akkoord over meer autonomie voor opstandige regio's en lokale verkiezingen. Kiev wil die houden op 7 december, maar de opstandelingen schrijven verkiezingen uit voor 2 november.

Zachartsjenko geeft tegenstrijdige signalen af. Achter de schermen voert hij overleg over uitwisseling van gevangenen. De Oekraïense zangeres Roeslana Lizjitsjko, winnares van het Eurovisie Songfestival in 2004 en een gangmaker van de straatprotesten in Kiev afgelopen winter, is daarbij in Donetsk. "Het gesprek met Zachartsjenko heeft enorme indruk op me gemaakt", zegt ze bij terugkeer. Volgens Roes-lana noemt hij zichzelf 'geen vijand van Oekraïne'. Maar op officieel niveau is Zachartsjenko's toon scherper. De 'Volksrepubliek Donetsk' en Oekraïne kunnen volgens hem alleen op voet van gelijkwaardigheid met elkaar praten: "Wij willen geen deel uitmaken van Oekraïne."

Aan de vooravond van de verkiezingen bezoekt Zachartsjenko de stad Novoazovsk, die eind augustus is ingenomen door rebellen, volgens Kiev met steun van het Russische leger. Zachartsjenko voorspelt dat de separatisten binnen afzienbare tijd ook de vlakbij gelegen havenstad Marioepol in handen krijgen. "Als het niet op vreedzame wijze gebeurt, dan met geweld."

In de Donbass gonst het van de geruchten dat een nieuw offensief op handen is, niet alleen in de richting van Marioepol, maar ook van Slavjansk en Kramatorsk, die sinds de zomer weer worden gecontroleerd door de troepen van Kiev. In Novoazovsk hebben bewoners troepenbewegingen vanuit Rusland gemeld. Ook de aankomst in Donetsk van een groot militair konvooi geeft voedsel aan die geruchten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden