Van Mierlo verwar je gemakkelijk met Bolkestein

Niemand kan over zijn eigen schaduw springen, of - als baron Von Münchhausen - zich aan zijn eigen haren uit het moeras trekken. (Professor Harry Kuitert)

Met die vraag zitten meer deelnemers uit het grote veld van inzenders. Wat zeggen mensen toch wonderlijke dingen, schrijft een Veenendaalse. Dat gevoel wordt nog versterkt doordat de uitspraken in de prijsvraag uit hun verband zijn gehaald. Als ze geïsoleerd staan, krijgen ze vaak een andere lading dan op het moment van de actualiteit, wordt uit Dordrecht gemeld.

Voor een Hagenese geeft de puzzel juist een aardige indicatie of zij de krant in het achterliggende jaar wel goed gelezen heeft. Kennelijk niet, meent ze zelf, want het vinden van de oplossing kostte haar meer tijd dan anders - behalve de uitspraken van sportlieden, terwijl ze de sportpagina nooit leest. In Leiderdorp wordt de citatenprijsvraag gezien als een goede manier om op het afgelopen jaar terug te kijken, in Bennekom laten ze er 'alle andere jaaroverzichten' op tv voor schieten. De relativering om 'de geschiedenis van één jaar samen te vatten in honderd citaten' bezorgt een puzzelaar in Nijmegen zelfs 'het ware kerstgevoel'. En Amsterdammer vindt het dan wel tekenend dat er geen enkele uitspraak aan de strijd in voormalig Joegoslavië refereert: is Bosnië al zo 'gewoon' geworden?

'Knap lastig', 'behoorlijk pittig' en 'moeilijk, moeilijk, moeilijk'. Zo luiden veel reacties. De prijsvraag die Trouw op deze manier sinds 1987 brengt, wordt gezien als een uitdaging die 'zelfs een beetje verslavend werkt' en in een enkel geval zelfs als een 'obsessie' wordt ervaren. Een puzzeljunk uit Zutphen laat weten dat hij op de ochtend voor kerst in alle vroegte bij de brievenbus wacht tot de krant komt, waarbij zich een 'bepaalde onrust van hem meester maakt' die leidt tot spot van de huisgenoten. In Putten moet dan kennelijk alles wijken: om 13.47 uur is de oplossing gevonden, wordt er een rondedans gemaakt en kan er pas weer aan iets anders gedacht worden. In Middelburg ligt de prijsvraag nog net niet op tafel tussen het kerstdiner, maar het scheelt weinig. In Kampen wordt de pagina onmiddellijk gekopieerd voor alle familieleden en begint de wedstrijd wie als eerste de oplossing heeft. Er zijn opvallend veel meldingen van collectieve speurtochten, hier en daar wordt ook heftig getwist en uit Voorthuizen komt zelfs al de vraag om de puzzelpagina op steviger papier te vervaardigen om te voorkomen dat ie onleesbaar wordt. Een paar extra kranten kopen, is een Westervoortse suggestie.

Beide kerstdagen eraan besteed, drie uur pret gehad, pas na twee puzzeldagen tijd gevonden voor de kerstgedachte, één brandende dikke kerstkaars lang - de tijd die de klus gekost heeft, wisselde sterk. Voor sommige inzenders mag het ook nog wel wat moeilijker. In Bergschenhoek wordt nog elk jaar gehoopt op 'zo'n zware kluif' als in 1989. De een wil meer citaten uit de kerkelijke hoek, de ander meer sportlui. De een overleeft er de kerstdagen in een vakantiehuisje door, de ander lost de prijsvraag op in de trein.

De verwijzing naar Karl Friedrich Hieronymus baron von Münchhausen in de slotzin heeft veel deelnemers aan de kerstprijsvraag de weg gewezen (en sommigen het bos in gestuurd, omdat ze met de juiste schrijfwijze in de knel kwamen). Zonder de 'baron' hadden we de oplossing nooit gevonden, meldt een familie uit Bilthoven. “Je kan van de baron zeggen wat je wilt, maar hij heeft ons geweldig uit de problemen geholpen”, schrijft een inzender uit Langbroek. Veel puzzelaars zagen pas laat het licht in de tunnel. “Ik begon al bijna aan opgeven te denken”, wordt uit Castricum bericht, “toen ik de contouren van de baron ontdekte.” Een lezer uit Amsterdam verzucht zelfs dat de baron hem bij de haren uit het moeras heeft getrokken. Dat gold ook in Barneveld, waar aanvankelijk verondersteld werd dat het gevraagde citaat Russisch was: “We dachten aan een uitspraak van Zjirinowski.” Een Amsterdamse stuurde haar oplossing op een kaart van een moerasland om aan te geven waar ze in terecht gekomen was.

Vanuit Apeldoorn komt de vraag of die exotische baron eigenlijk wel echt bestaan heeft - “of was het meer een stripfiguur à la Kuifje?' Een Zwolse familie weet wel beter, want een van de voorouders was een nicht van de Duitse officier die in de 18e eeuw vanuit Bodenwerder (bij Hannover) met het Russische leger ten strijde trok tegen de Turken. Hij verwierf door de onwaarschijnlijke verhalen die hij over zijn avonturen vertelde zo'n grote bekendheid, dat hij zelf een halve legende is geworden.

Henk van Ulsen (met de letter ü) vervulde een sleutelrol in de puzzel. Voor velen bleek de link tussen deze acteur en zijn geboorteplaats Kampen een raadsel, anderen zagen onmiddellijk het verband met een optreden voor studenten dat niet doorging. Uit Vleuten kwam dan ook het gedicht: 'Henk van Ulsen, beste vriend, dit verloop was niet verdiend. In Kampen, bolwerk van de letter, werd jij behandeld als een ketter. Twee puntjes kreeg ü thans van Trouw. Daarom: de slutel lag dit keer bij jou.' Uit datzelfde Kampen stuurden Selma Snijder en Gerben Kajim een serie foto's waarop zij zijn afgebeeld op en onder een kamerbreed tapijt van kranten, alle nummers van 1994. Een heel bijzondere jaarwisseling, melden zij.

Ook ná het vinden van de oplossing blijven er bij sommigen overigens nog vragen genoeg over. Zoals die waarom van Gerrie Knetemann de uitspraak 'Ik ga dood' voorkomt (op een affiche over een begrafenisverzekering). Of waarom uit de mond van de Griekse premier Andreas Papandreou is opgetekend 'Heren, we gaan stemmen. Ieder van u krijgt een briefje met de cijfers 1, 2 en 3' (het betrof hier een uitspraak van de Europese top op Korfu, waar gestemd moest worden over de opvolging van EG-voorzitter Delors - Dehaene, Lubbers of Brittan). Wie in vredesnaam Baruch Goldstein was, willen sommigen weten (de joodse kolonist die door een zelfmoordactie in de moskee van Jericho veel moslims de dood injoeg in de hoop op 'volledige verlossing'). Antoinette van Wendel de Joode bleef voor velen onbekend, tot onlangs een artikel in de bijlage 'Letter & Geest' verscheen over de euthanasie van haar man, die door de Ikon was gefilm.

Een groot aantal citaten was dit jaar 'inwisselbaar', vinden veel inzenders. “En dus nietszeggend”, luidde een klacht uit Nijkerk, “je kon er alle kanten mee uit.” Van Mierlo verwar je gemakkelijk met Bolkestein, was een probleem in Holten - waaruit je de conclusie zou kunnen trekken dat links liberaal en rechts liberaal elkaar niet zo veel ontlopen.

Het maakte puzzelaars soms ook wanhopig. In Harderwijk hielden ze een 'o' over en kwamen ze een 'a' tekort (maar het was ook von Münchhausen). In Tolbert waren de PvdA-kopstukken niet uit elkaar te houden, in Leiden zeiden juist 'CDA'ers allemaal hetzelfde'. In Franeker maken ze er onder het oplossen een spelletje van om vermakelijke vergissingen te bedenken: 'Ik heb echt een heerlijke tijd gehad in Ierland' kwam daar dus niet uit de mond van Willeke Alberti (die met twee puntjes terug kwam van het Songfestival) maar uit die van Boris Jeltsin (die vorig jaar een tussenstop in Dublin maakte en de Ierse premier tevergeefs liet wachten op de landingsbaan, omdat hij in het vliegtuig zijn roes lag uit te slapen). In Zwijndrecht werd even gezinspeeld op de gedachte dat het citaat 'Rot op, ga Patty Brard fotograferen' bij prinses Diana over de lippen waren gekomen in plaats van bij Paul de Leeuw.

De kerstprijsvraag kende dit jaar bijna geen 'weggevertjes', stellen diverse inzenders vast. Punten, komma's, hoofdletters - ze zaten er deze keer niet in, zo wordt soms met spijt opgemerkt: het waren alleen maar letters. Daardoor kwamen sommigen moeilijker op gang en kostte het meer 'broeien'. Een extra hindernis, werd uit Renkum gemeld. Voor veel inzenders werd de prijsvraag er moeilijker en spannender door. Of dat bij de samenstelling welbewust was gedaan, luidde soms de bijna retorische vraag. In Voorschoten werd het ontbreken van leestekens en hoofdletters kennelijk niet zo op prijs gesteld: “In vorige afleveringen werd daar steeds zo nauwkeurig rekening mee gehouden.” En ook in Zwijndrecht werd er vanuit gegaan dat de nummers 1 en 100 wel kat in het bakkie zouden zijn.

Was het Wallage of John Major misschien, was hier en daar de vraag. De slotzin kwam uit de kabinetsformatie, dachten velen. Bolkestein over Van Thijn of Lubbers over het stemmenverlies van Brinkman, werd gesuggereerd. Het was - en sommigen schreven ook 'zeker weten' - een citaat uit het jongste boek van de theoloog prof. dr. H. M. Kuitert, 'Zeker weten', waarvan op 28 november een hoofdstuk in deze krant werd afgedrukt. Het was een zinsnede met een kleine redactionele aanpassing. Veel inzenders struikelden over de juiste naam van de baron, een Zutphenaar die 'na jaren oefenen' eindelijk een oplossing durfde insturen maakte er Von Münchenhaus van en uit Epe kwam het bericht dat niemand over zijn eigen 'schedel' kan springen.

Uit de berg inzendingen werden de kaarten van de volgende winnaars getrokken:

familie T. Dankers uit Dalfsen W.M. van Es uit Drachten Klaas Huls uit Rotterdam Rik van Marle uit Barendrecht G. Pietersen uit Bovenkarspel mevrouw M. Teunissen-Poussenouw uit Oosterbeek familie J. Smedema uit Hilversum D. Spijker uit Amsterdam Ine Troelstra uit Hengelo P. Verhage uit Goes

Zij krijgen een dezer dagen een boekenbon van honderd gulden toegestuurd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden