Van Mierlo houdt met telefoondiplomatie Israël én Arabieren om de tafel

BRUSSEL - Een paar verwoede pogingen van minister Van Mierlo om zijn Amerikaanse collega Albright aan de lijn te krijgen, liepen deze week op niets uit. Eerst lukte het niet haar per zaktelefoon - Van Mierlo reisde als een wervelwind door het Middellandse Zee-gebied - te bereiken, later bleek ze op pad. Het tekent de moeizame wijze waarop Europa streeft naar invloed op het vredesproces in het Midden-Oosten - want daarover moest het gesprek gaan.

THEO KOELE

De reis van Van Mierlo als voorzitter van de Europese ministerraad was bedoeld om een grote conferentie op Malta voor te bereiden, waaraan zowel de lidstaten van de Europese Unie als Arabische landen én Israël deelnemen. Bij de aanvang van zijn reis zag het er echter even naar uit dat de conferentie, volgend weekeinde, afgeblazen zou moeten worden. De Arabische Liga had uit protest tegen de bouw van een joodse wijk in Oost-Jeruzalem besloten de contacten met Israël te bevriezen, en overwoog een economische boycot.

Een opgeluchte Van Mierlo begreep na zijn eerste gesprekken, met de Marokkaanse koning Hassan en diens premier, dat de Arabische landen de conferentie op Malta onder Nederlands voorzitterschap niet zullen mijden. Van Mierlo hoorde dat de daaropvolgende dagen ook in Algerije, Tunesië en Egypte. Maar de Egyptenaren, die een leidende rol spelen in de Arabische Liga, wekten de irritatie van de Nederlander. Hun boodschap kwam erop neer, dat 'Europa' meer druk op Israël moet uitoefenen. Hóé, dat werd de minister in Cairo echter niet duidelijk.

Van Mierlo: “We veroordelen al zeer lang de Israëlische nederzettingen-politiek. We hebben keer op keer gezegd dat Israël de afspraken in het kader van het vredesproces moet nakomen. Egypte moet ons niet voorschrijven wat we moeten doen.” Hij maakte er geen geheim van ongelukkig te zijn met de stappen van de Arabische Liga tegen Israël.

De EU probeert zich vooral op verzoek van PLO-leider Arafat nadrukkelijker te bemoeien met het vredesproces in het Midden-Oosten, dat momenteel in het slop zit. De regering van Israël noch die in Washington is erg te spreken over de Europese bemoeizucht. Van Mierlo heeft daarom steeds gezegd dat het niet de bedoeling is dat de EU zich opwerpt als 'beschermheer' van de Palestijnen, en daarmee tegenover de VS als steun en toeverlaat van Israël komt te staan. Zoals EU-landen kritiek hebben op de Arabische Liga, zo staan de Amerikanen volgens Van Mierlo niet als één man achter Israël - al doet hun stemgedrag in de VN anders vermoeden.

Nederland, dat als EU-voorzitter komende week de Israëlische premier Netanjahoe op bezoek krijgt, beseft dat het geen zin heeft de Amerikanen voor de voeten te lopen. Europa kan zich qua invloed in het Midden-Oosten nu eenmaal niet meten met de VS. Van Mierlo wil zoveel mogelijk op één lijn komen met Washington. Hij geeft daarbij de voorkeur aan 'zaktelefoon-diplomatie' bóven de, wat hij noemt, 'megafoon-diplomatie', die Egypte wenst.

Nederlandse diplomaten beschouwen het, gezien de spanningen in het Midden-Oosten, als een klein wonder dat de Euro-Mediterrane conferentie op Malta kan doorgaan. Het is het enige forum waarin opponenten als Syrië en Israël aan één tafel zitten. Waarmee niet is gezegd dat scheldpartijen zullen uitblijven.

Van Mierlo is er tijdens zijn rondreis niet in geslaagd twee andere deelnemers aan de conferentie, de aartsrivalen Griekenland en Turkije, dichter bij elkaar te brengen. Terwijl de minister van Athene naar Ankara vloog, bazuinde zijn Griekse ambtgenoot Pangalos rond niets te zien in Van Mierlo's gedachte om een 'commissie van wijze mannen' aan het werk te zetten. Die zou zich vooral over de kwestie-Cyprus moet buigen; over ruim een half jaar wil de EU onderhandelingen beginnen over toetreding van het gedeeltelijk door Turkije bezette eiland.

Pangalos maakte per 'megafoon-diplomatie' korte metten met het ideetje van Van Mierlo, die het daarop voor dood verklaarde. Ook in de kwestie-Cyprus zullen de VS er waarschijnlijk aan te pas moeten komen om een doorbraak te bereiken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden