Standplaats Mexico

Van luxe auto's tot bankbiljetten tussen de kalebassen: Hoe de Mexicaanse overheid de media corrumpeert

De Mexicaanse president Peña Nieto en zijn regering geven veel geld uit aan het oppoetsen van zijn imago. Beeld EPA
De Mexicaanse president Peña Nieto en zijn regering geven veel geld uit aan het oppoetsen van zijn imago.Beeld EPA

Het woord chayote stamt uit het Náhuatl, de oorspronkelijke taal van de bewoners van Centraal-Mexico. Een chayote is een soort groene kalebas, die hier in allerlei gerechten wordt gebruikt. Zelf vind ik chayotesoep erg lekker, en het past ook prima bij sommige sauzen.

Mexicaanse journalisten eten chayote regelmatig, maar onder de beroepsgroep heeft het woord ook een andere, meer sinistere betekenis: het is een codewoord voor smeergeld, voor betalingen van miljoenen pesos van politici aan media en verslaggevers om lastige verhalen over corruptie, machtsmisbruik en banden tussen bestuurders en georganiseerde misdaad uit het nieuws te houden.

Onafhankelijke journalisten noemen die hatelijke praktijk chayoteo en collega's aan de ontvangende kant chayoteros. Veel collega's zien het als een van de kwalijkste vormen van corruptie die er zijn in het land.

Volgens de legende stamt dit gebruik van het woord uit de tijd van president Gustavo Díaz Ordaz (1964-1970). Het staatshoofd opende in 1966 een landbouwinstallatie in de deelstaat Tlaxcala, iets ten oosten van Mexico-Stad. Aanwezige journalisten zouden elkaar toegefluisterd hebben: "Zie je dat chayoteveldje daar? Daar wordt gesproeid, je moet daar eens gaan kijken." Volgens Julio Scherer, de enkele jaren geleden overleden oprichter van tijdschrift Proceso, zat er tussen de kalebassen een ambtenaar verscholen die stiekem bundels bankbiljetten aan 'hongerige' verslaggevers uitdeelde.

Budget

Het klinkt als een film noir-scène uit lang vervlogen tijden, maar zulke praktijken komen nog steeds voor. Zo organiseerde enkele jaren geleden de toenmalige gouverneur van Estado de México, Eruviel Ávila, een feestje voor de pers. Een flink aantal uitgenodigde journalisten reed er weg in gloednieuwe auto's of ontving andere cadeautjes. Het resultaat mocht er zijn: kranten en televisiezenders in de deelstaat met het grootste inwoneraantal van het land zijn al sinds mensenheugenis opvallend tam in hun verslaggeving over de lokale autoriteiten.

De afgelopen maanden haalt het woord chayote bijna dagelijks om andere redenen de landelijke media. In november wisten persvrijheidsorganisaties met succes het hooggerechtshof ertoe te bewegen een uitspraak te doen over de vele honderden miljoenen dollars die de Mexicaanse federale regering jaarlijks uitgeeft aan publicidad oficial, advertenties in media die de zegeningen van president en kabinet bezingen.

De organisaties noemen die praktijk pervers: in een land waar advertentie-inkomsten relatief laag zijn, mensen weinig lezen en de televisiemarkt wordt gedomineerd door de mastodonten Televisa en TV Azteca, worden grote media volledig gecorrumpeerd door overheidsgeld.

Afhankelijk

Sommige kranten zijn voor meer dan de helft van hun budget afhankelijk van publicidad oficial, wat journalistieke onafhankelijkheid natuurlijk niet ten goede komt. Het hooggerechtshof vindt dat ook, en bepaalde dat het Mexicaanse Congres vóór 15 mei die massale chayoteo moet reguleren. Aldus geschiedde, maar niet naar tevredenheid: in plaats van een serieuze wet die corruptie van media door de overheid tegen moet gaan, presteerden de grote politieke partijen, met de Partij van de Institutionele Revolutie (PRI) van president Enrique Peña Nieto voorop, het een wet te ontwerpen die de miljoenen aan overheidspropaganda in media niet reguleert, maar juist onaantastbaar maakt.

Wat een 'Overheidspropagandawet' had moeten zijn werd zo wat collega's boos de 'Chayotewet' noemen. Voor ambtenaren is het leven wel een stuk makkelijker geworden; ze hoeven zich nu niet meer tussen de kalebassen te verstoppen.

Jan-Albert Hootsen schrijft regelmatig over zijn woon- en werkplaats Mexico. Lees hier meer artikelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden