Coffeeshophouder

Van Laarhoven kan zijn straf uitzitten in Nederland, maar waarom zijn vrouw niet?

Ferdinand Grapperhaus, minister van Justitie en Veiligheid, tijdens het debat over het rapport van de Nationale Ombudsman rond de zaak-Van Laarhoven.Beeld ANP

De voormalige coffeeshophouder Johan van Laarhoven is na een lange gevangenisstraf op weg naar Nederland. Maar waarom moet zijn vrouw Kaen-In in haar cel achterblijven?

Het moet een hard gelag voor hem zijn. Johan van Laarhoven (59), in Thailand veroordeeld tot 75 jaar celstraf wegens het witwassen van drugsgeld, zat donderdag dan wel in het vliegtuig omdat hij zijn straf in Nederland mag uitzitten. Maar zijn vrouw, die in Nederland nooit verdachte is geweest, moest  in een Thaise cel achterblijven.

Aan dat verschil ligt de zogenaamde Wots ten grondslag, de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen. Die regelt dat Nederlanders die in het buitenland zijn veroordeeld, hun straf in eigen land mogen uitzitten.

De duur van de celstraf wordt dan ook vertaald naar Nederlandse maat­staven. Voor Van Laarhoven is dat tien jaar en acht maanden, de Nederlandse maximumstraf voor de feiten waarvoor hij in Thailand is veroordeeld. De tijd die hij in Thailand heeft vastgezeten (vijf jaar en zes maanden) wordt daar van afgetrokken, zodat Van Laarhoven hier formeel nog vijf jaar moet zitten. Dat zal in de praktijk een stuk minder zijn, omdat hij na twee derde van zijn straf in aanmerking komt voor een voorwaardelijke invrijheidsstelling. Wel krijgt Van Laarhoven ­dezer dagen waarschijnlijk een dagvaarding uitgereikt voor het Nederlandse deel van de vervolging voor witwassen, belastingontduiking en deelname aan een criminele organisatie.

Voor Van Laarhovens vrouw Kaen-In, die in Thailand een straf van elf jaar uitzit, geldt dit niet. Dat komt eenvoudigweg omdat zij niet over de Nederlandse nationaliteit beschikt, en daarom ook niet voor de Wots in aanmerking komt. Minister Grapperhaus (justitie) heeft al wel laten ­weten dat Nederland er alles aan doet om ook haar vrij te krijgen. Dat zij achterblijft is des te pijnlijker, omdat zij vastzit door een ‘verschrijving’ van de Nederlandse justitie. Hoewel zij in Nederland alleen maar ‘getuige’ was in de zaak tegen haar man, bestempelde justitie haar in een rechtshulp­verzoek aan Thailand als ‘verdachte’.

Wots en Wets

Sinds 1 november 2012 geldt voor de meeste EU-landen de ‘Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging vrijheidsbenemende en voorwaardelijke sancties’ (Wets). De veroordeelde kan verzoeken om de opgelegde straf over te dragen aan Nederland. Voor landen buiten de EU geldt de Wots (Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen), die in een afzonderlijk verdrag met staten moet worden vastgelegd. Nederland heeft met zestig landen zo’n afspraak. In 2012 verhuisden er 142 Nederlandse gedetineerden naar een Nederlandse cel, in 2017 waren dat er 226. In het buitenland zitten nu zo’n 2000 Nederlanders vast, van wie een kleine helft voor drugsgerelateerde delicten.

De affaire rond Van Laarhoven ontstond bij zijn arrestatie in 2014, of ­eigenlijk in het jaar daarvoor toen ­Nederland op een onhandige manier contact zocht met de autoriteiten in Bangkok. Van Laarhoven woonde sinds 2011 in Thailand. Hij was daar met ‘pensioen’ en wilde het geld dat hij had verdiend met coffeeshops in Brabant, via zijn bedrijf The Grass Company, uitgeven onder de palmbomen en in een prettig klimaat .

De Nederlandse justitie vermoedde dat hij in zijn coffeeshops veel meer hasj en wiet had verhandeld dan was toegestaan én dat hij zijn geld via Luxemburg en de Britse Maagdeneilanden aan de belasting had onttrokken. Dat geld investeerde hij volgens justitie weer in Thais onroerend goed.

Aanvankelijk probeerde de Nederlandse justitie Thailand te bewegen mee te doen met het Nederlandse onderzoek, door zijn telefoon af te tappen of beslag te leggen op zijn goederen. Toen medewerking te lang op zich liet wachten, stelde een Nederlandse contactpersoon van de politie aan de Thaise collega’s voor om zelf een zaak tegen hem te beginnen. 

In een document werd hij door Nederland beschreven als een grote drugsbaas die samen met zijn broer aan het hoofd stond van een internationale bende. Ook zijn vrouw werd als verdachte van drugsdelicten genoemd, terwijl in Nederland nooit een onderzoek tegen haar heeft gelopen. Daar wisten de Thai wel raad mee. Het echtpaar werd opgepakt en tot lange gevangenisstraffen veroordeeld.

Slachtoffer van het ‘hypocriete drugsbeleid’

Dat bleef in Nederland niet onopgemerkt. Familie, advocaten, Tweede Kamerleden en BN’ers zoals tv-maker Filemon Wesselink spanden zich voor hen in; de actiegroep Justice for Johan haalde in 2017 duizenden handtekeningen op. Volgens hen is Van Laarhoven het slachtoffer geworden van het ‘hypocriete drugsbeleid’ van Nederland, waar de verkoop van wiet onder strenge voorwaarden wordt gedoogd.

Ook de Nationale Ombudsman bemoeide zich ermee . Die concludeerde dat het openbaar ministerie erg onzorgvuldig is geweest met het rechtshulpverzoek, omdat de gevolgen (een zeer lange straf onder erbarmelijke omstandigheden) voor Van Laarhoven en zijn vrouw zo ingrijpend waren. Dat perspectief ‘is uit het oog verloren.’

Dat kritische rapport leidde er weer toe dat minister Grapperhaus in augustus vorig naar Thailand reisde, om persoonlijk aan de Thaise premier, generaal Prayut Chan-o-cha, te vragen of Van Laarhoven naar Nederland kon worden overgebracht. Daarna hebben ambtenaren verder onderhandeld.

Na de aankomst in Nederland donderdagavond is het nog onduidelijk hoe de zaak zich verder ontwikkelt. De familie wil dat Van Laarhoven, die door zijn detentie lichamelijke klachten heeft, wordt opgenomen in een ziekenhuis. Maar Grapperhaus heeft Van Laarhoven laten overbrengen naar de gevangenis in Vught, waar hij ook medisch onderzocht kan worden. Zijn ­familie eist vrijdag in kort geding dat hij alsnog naar een ziekenhuis wordt gebracht, omdat Van Laarhoven ook geopereerd moet worden. Volgens zijn verdediging is Van Laarhoven te ziek voor de gevangenis en is hij ook niet te behandelen in een gevangenisziekenhuis. .

Onduidelijk is hoe Van Laarhovens Nederlandse strafzaak wordt afgehandeld. Er zou sprake zijn van onderhandelingen, waardoor hij er met een schikking vanaf kan komen. Daarnaast overweegt zijn advocaat Gerard Spong op zijn beurt Nederland aansprakelijk te stellen en een schade­vergoeding te eisen.

‘Van Laarhoven heeft medische zorg nodig’

De advocaten van Johan van Laarhoven willen vrijdag met een kort geding afdwingen dat de voormalige Tilburgse coffeeshophouder accurate medische zorg krijgt. “Johan heeft zestien verschillende aandoeningen die niet in een gevangenis kunnen worden behandeld, hij moet onder meer worden geopereerd.”

De landsadvocaat heeft volgens advocaat Geert-Jan Knoops meegedeeld dat vooralsnog geen beslissing wordt genomen over het gratieverzoek voor Van Laarhoven en dat hij direct na zijn aankomst donderdagavond naar de gevangenis in Vught wordt overgebracht. Daar zou hij dan vrijdag medisch worden onderzocht, waarna een beslissing over verdere zorg zou volgen. De landsadvocaat zou hebben meegedeeld dat er geen aanwijzingen zijn dat Van Laarhoven medisch gevaar loopt.

Knoops ziet dat anders. “Het kan niet zomaar zijn dat hij een pilletje krijgt van de huisarts. We hebben zijn medisch dossier doorgenomen met specialisten en die hebben gezegd dat hij naar het ziekenhuis moet.”

Volgens de raadsman is het “heel triest” dat Van Laarhoven niet een adempauze krijgt en thuis het verdere verloop van de zaak mag afwachten. “Dit is geen humane behandeling en strijkt in tegen de hele handelswijze van minister Grapperhaus.”

Lees ook: 

Grapperhaus zet in Thailand blunders in zaak van coffeeshophouder recht

Minister Grapperhaus van justitie had in augustus vorig jaar  in Thailand een ‘bemoedigend gesprek’  over de uitlevering van oud-coffeeshophouder Johan Van Laarhoven en zijn vrouw, die daar lange celstraffen uitzitten voor het witwassen van drugsgeld. Ook de advocaat van de Van Laarhovens, Sydney Smeets van Spong Advocaten, was ‘zeer verheugd’ over de positieve geluiden uit Thailand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden