Van krarr naar piano en terug

(\N)

Mulatu Astatke bedacht zijn cross-over tussen oost en west al ruim 45 jaar geleden. Nu ontdekken nieuwe generaties zijn Ethio-Jazz.

Volgens Wikipedia is hij 65 jaar. Zelf beweert componist Mulatu Astatke 63 jaar te zijn. Wat maakt het uit? In zijn geboorteland Ethiopië is leeftijd niet meer dan een detail. De grondlegger van de Ethio-Jazz – een organische fusie tussen de onnavolgbare Afro-Aziatische melodieën uit Ethiopië en Amerikaanse jazz, latin en funk – klinkt door de telefoon zo enthousiast als een tiener. „Ik heb net opgetreden in Hollywood en Stockholm en ze vonden het fantastisch!”

Vandaag staat hij in het Amsterdamse Paradiso. De rest van Europa volgt of is al aan de beurt geweest. Niet wat vermoeiend op zijn leeftijd? „Welnee”, schampert Astatke.

Jazzliefhebbers dragen hem sinds eind jaren zestig op handen, vanwege zijn innovatieve en eigenzinnige geluid. De in Jimma (West-Ethiopië) geboren Astatke kreeg als middelbare scholier de kans om in het buitenland te studeren. Op een school in Wales ontdekte hij in de jaren vijftig zijn muzikale talenten. Hij excelleerde op de vibrafoon, speelde ook piano, klarinet, orgel en percussie. Opleidingen volgden aan conservatoria in Londen, New York en Boston, waar Astatke de eerste Afrikaanse student was aan het Berklee College of Music. De muziek die hij tussen 1968 en 1974 opnam, geldt al decennia als standaardwerk en deel vier van de indrukwekkende üthiopiques-serie, een muziekverzameling van het ’Addis Swing’-tijdperk, is volledig aan Astatke gewijd. Hij werkte samen met de Ethiopische muziekheld Mahmoud Ahmed en jazzgrootheid Duke Ellington.

En nu toert de ’peetvader van Ethio-Jazz’ voor het eerst door Europa. De reden: een nieuw instrumentaal album ’Inspiration Information 3’. Het is het derde deel van een serie collaboraties van Strut Records, waarvoor Astatke werd gekoppeld aan The Heliocentrics, een jonge Britse funkband. Het resultaat is verrassend. Het album doet authentiek aan met de typische langgerekte, hypnotiserende Ethiopische toonladders, maar de muziek is ook fris en eigentijds met zware baslijnen en hoekige broken beats.

Op het album worden eeuwenoude traditionele Ethiopische instrumenten, zoals de krarr (snaarinstrument) gecombineerd met piano, saxofoon en drum. In het nummer ’An epic story’ vloeit noord en zuid naadloos in elkaar over; de washint (fluit) verandert in een cello en terug. Het nummer ’Masenqo’ is een regelrechte ode aan de gelijknamige archaïsche viool met één snaar. Bij ’Addis Black Widdow’ en ’Esketa Dance’ is het moeilijk stilzitten.

„Een fantastische samenwerking met deze jongens”, zegt Astatke over The Heliocentrics. Op YouTube meldt die band zeer vereerd te zijn dat ze met Astatke mocht werken. Zij ontdekten zijn muziekniet lang geleden. Met dank aan filmmaker Jim Jarmusch. Die gebruikte louter Astatke’s Ethio-Jazz-klassiekers voor de soundtrack van zijn comedy-drama ’Broken Flowers’ (2005) met Bill Murray. Jarmusch schreef daarvoor zelfs een Ethiopische buurman in het script.

„Deze cross-over tussen oost en west heb ik ruim 45 jaar geleden bedacht”, zegt Astatke over zijn hernieuwde faam. „Ik vind het heel mooi om te zien hoe jonge mensen mijn muziek nu herontdekken. Ik sta er van te kijken hoeveel jongeren er op mijn optredens afkomen.”

En dan te bedenken dat Astatke als jongen eigenlijk naar Wales werd gestuurd om ingenieur te worden. „In een land als Ethiopië is het heel lastig om een compleet mens te worden. Het is moeilijk om je talenten te ontdekken, laat staan te ontplooien. Ik heb geluk gehad.”

Ondanks zijn reizend bestaan keerde Astatke zijn vaderland niet de rug toe. Hij richtte een muziekschool en een jazzclub op in hoofdstad Addis Abeba en presenteerde jarenlang een radioprogramma waarin hij zijn gehoor van ruim vijf miljoen zielen trakteerde op zowel popmuziek als Beethoven.

Op de Harvard Universiteit in Boston en het Massachusetts Institute of Technology werkte hij aan de modernisering van de krarr. Astatke: „Dat is een oud strijkinstrument met vijf snaren dat steeds meer in de vergetelheid raakt. Ik wilde het bereik vergroten, zodat je er twaalf tonen op kunt spelen en jonge Ethiopische muzikanten niet altijd naar een gitaar grijpen.”

Hij schreef ook een opera gebaseerd op muziek van de Ethiopische koptische kerk uit 380. Die opera wil hij laten opvoeren op heilige grond: tussen de rotskerken van Lalibela in het noorden van Ethiopië. En Astatke werkt aan een boek over de bijdrage van de Ethiopische cultuur aan de wereldmuziek. Voelt hij zich een ambassadeur of beschermheer van het Ethiopische culturele erfgoed? „Misschien”, zegt Astatke. „Ethiopië is zoveel meer dan armoede en oorlog. Mijn land herbergt eeuwenoude schatten aan cultuur. Ik wil dat mensen dat weten.”

Astatke: ¿In Ethiopië is het lastig een compleet mens te worden.¿ (FOTO PIAS)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden