Van haaibaai tot allemansvriendin

Een vlotgeschreven portret, maar de auteur schiet door met het oprichten van een monument

Meer nog dan mannen komen vrouwelijke politici moeilijk los van de beeldvorming over hen. Neelie Kroes is in de ogen van pers en publiek alles geweest: het mooie meisje dat werd beoordeeld op uiterlijkheden ('Neelie Split-Kroes'), de haaibaai die man en kind verwaarloosde voor een politieke kwestie, de boze fee tijdens affaires, en in de laatste jaren een wonderwoman die volgens sommigen het niveau van de Nederlandse politiek is ontstegen.

Wie zich waagt aan een levensgeschiedenis over zo iemand, moet al deze sjablonen even vergeten en de werkelijkheid achter de beelden tevoorschijn krabben. 'Neelie. Brave meisjes schrijven zelden geschiedenis' van journaliste Alies Pegtel is een vlotgeschreven portret van Kroes. De auteur heeft flink haar best gedaan en veel mensen gesproken. Terecht pakt ze uit met de bewonderenswaardige wijze waarop Kroes (1941) meer dan vier decennia in politiek en bestuur haar eigen plan heeft getrokken - tegen alle seksisme en vooroordelen in: onder meer als Tweede Kamerlid, staatssecretaris, minister, president van Nijenrode en Eurocommissaris.

Vaak opereerde ze meer zakelijk dan politiek. Als een ondernemer werkte Kroes graag van dossier naar dossier, problemen oplossend. Met grote maatschappelijke vergezichten had ze niet zo veel. Misschien dat ze daarom aanvankelijk ook weinig moest hebben van het feminisme. Ze vond ook dat de vrouwenbeweging te veel naar de samenleving keek en te weinig naar zichzelf. "Het is een beetje gemakkelijk: laat eerst de maatschappij maar veranderen en dan ik. Je moet zelf knokken."

Later zag ook Kroes in dat sommige vrouwonvriendelijke mechanismen erg hardnekkig zijn. Meer en meer ging ze zich manifesteren op emancipatoir gebied. Hoewel zelf van een andere generatie sloten haar denkbeelden ook goed aan bij de nieuwe generatie pragmatische en individualistisch ingestelde vrouwen.

Pegtel plaatst Kroes mooi in de lijn van opeenvolgende vrouwelijke politici en zet haar volstrekte eigenheid scherp neer. Maar de journaliste schiet door met het oprichten van een monument. Zelfs lingerieontwerpster Marlies Dekkers wordt aangehaald als iemand die inspiratie putte uit de VVD-politica. "Prachtig hoe zij zich als enige vrouw staande hield in die mannenwereld." Vervolgens komen ook de details met een erg hoog RTL Boulevard-gehalte aan bod: "Ik weet dat ze fan is van mijn ondergoed. Jaja, zij heeft ook een setje."

Onder de indruk van Kroes' volharding en vechtlust lijkt Pegtel geneigd om niet te al te diep en inhoudelijk in te gaan op eventuele keerzijdes. Alles wat Neelie doet, is welgedaan. Bevreemding over het raadplegen van astrologen wordt afgedaan met de constatering dat ook Ronald Reagan en François Mitterrand zulke types om raad vroegen. De beleidsinhoudelijke kant komt er in dit boek bekaaid vanaf. Affaires, zaken met achteraf toch tamelijk foute types, worden relatief kort behandeld.

Mensen uit Kroes' inner circle mogen die zelfs vergoelijken. Steun en toeverlaat Ben Verwaayen: "Haar sterkte is haar zwakte. Neelie is honderd procent loyaal. En als ze eenmaal loyaal is aan iemand, dan krijgt ze een soort roze bril op." Vriendin Sylvia Tóth: "Neelie wordt erg afgerekend op foute contacten, maar ze vertrouwt mensen gewoon te snel. Eigenlijk is dat een goede eigenschap, maar mensen draaien het om tot iets negatiefs."

Pegtel laat het vaak bij dat soort oordelen van geïnterviewden. Eerder in het boek mag Hans Wiegel bijvoorbeeld beweren dat de middenschool die de PvdA wilde, er nooit is gekomen mede dankzij fel verzet van Neelie Kroes, ten tijde van het kabinet-Den Uyl onderwijswoordvoerder van de VVD. Pegtel gaat zelden zelf boven de materie staan om conclusies te trekken, als ze dit soort inhoudelijke kwesties al onderzoekt.

De figuur Kroes verdient op termijn een met meer distantie geschreven biografie, liefst een die de vlotte schrijfstijl van Pegtel en van Stan de Jong & Koen Voskuil (verantwoordelijk voor het drie jaar geleden verschenen 'Neelie Kroes. Hoe een Rotterdams meisje de machtigste vrouw van Europa werd') paart aan gedegen wetenschappelijk onderzoek. Degene die zich op zo'n project stort, weet zich al vast verzekerd van een schrijnend gebrek aan primaire bronnen. Kroes kijkt liever vooruit dan achterom. De meeste papieren en foto's die een beeld zouden kunnen geven van haar loopbaan heeft ze verbrand.

Alies Pegtel: Neelie. Brave meisjes schrijven zelden geschiedenis. Boom, Amsterdam; 456 blz. euro 19,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden