Van guerrillastrijder tot president van het volk

Belangrijkste kandidaten speelden een rol in onafhankelijkheidsstrijd

Na bijna tien jaar onafhankelijkheid zijn de vrijheidsstrijders nog altijd de helden van Oost-Timor. De belangrijkste kandidaten voor de presidentsverkiezingen van zaterdag hebben allemaal een grote rol gespeeld in de onafhankelijkheidsstrijd. De bevolking kan kiezen uit twaalf kandidaten, in juni volgen parlementsverkiezingen.

De pijn uit het gewelddadige verleden zit diep bij de 1,1 miljoen inwoners van het vroegere Oost-Timor, nu Timor-Leste geheten. Nadat het gebied zich als kolonie van Portugal net had vrijgevochten, viel Indonesië er in 1975 binnen. Tijdens de 24 jaar durende Indonesische overheersing kwamen naar schatting tussen de 100 duizend en 180 duizend mensen om het leven. Veel mensen hebben familie verloren tijdens de Indonesische overheersing, of hebben meegevochten voor de vrijheid.

De strijd voor onafhankelijkheid werd aangevoerd door Fretilin, het Revolutionaire Front voor een Onafhankelijk Oost-Timor. Fretilin is nu als politieke partij de grootste in het parlement. "Mijn hele familie stemt op Fretilin", vertelt een vrouw op een verkiezingsbijeenkomst in Baucau, na Dili de grootste stad van het land. "Mijn broer is in de Indonesische tijd om het leven gekomen. Hij was met Fretilin naar de bergen getrokken, maar werd door het Indonesische leger opgepakt en vermoord."

Zo'n tweeduizend mensen zijn op de bijeenkomst afgekomen. Ze worden opgezweept met Fretilin-strijdliederen. "Levend of dood, alleen Fretilin", wordt gezongen. Overal is de vlag te zien die ook in de onafhankelijkheidsstrijd werd gebruikt. Op de bijeenkomst wordt een minuut stilte gehouden en gebeden voor alle mensen die zijn omgekomen tijdens de Indonesische bezetting. "Als jullie op Fretilin stemmen krijgen alle veteranen die hebben gevochten voor de vrijheid financiële compensatie", zo wordt beloofd.

Francisco Guterres is de presidentskandidaat van Fretilin. In Timor-Leste is hij beter bekend onder zijn strijdnaam 'Lu-Olo'. Hij zegt 24 jaar vanuit de bergen te hebben gevochten tegen de Indonesische overheersing. "Ik heb gestreden voor de mensen", zegt hij. "Ik ben samen met mijn mensen gegroeid. Ik weet wat hun verwachtingen zijn. Het volk is trots op de vrijheid, het was een gezamenlijke strijd en beslissing. We hebben gewonnen. Als guerrillastrijder heb ik de helft van mijn missie volbracht door de mensen vrij te maken. Mijn volgende missie is het land te redden en president van het volk te worden."

Guterres was vijf jaar geleden ook al presidentskandidaat. Hij moest het toen in de tweede ronde afleggen tegen de huidige president Ramos Horta. Die kreeg de steun van de partij van een andere onafhankelijkheidsstrijder en huidig premier Xanana Gusmao. Een dergelijk scenario zou zich nu weer kunnen voordoen. De partij van Gusmao heeft nu openlijk de steun uitgesproken voor de kandidatuur van de oud-legerchef die lokaal bekend is onder zijn strijdnaam Taur Matan Ruak. Hij was tijdens de Indonesische overheersing de laatste commandant van het guerrillaleger. De kansen voor Guterres en de huidige president Ramos Horta lijken daardoor flink te zijn afgenomen. Maar de mogelijke verkiezingsuitkomst is moeilijk te voorspellen; Timor Leste kent geen opiniepeilingen.

Ook al zijn de problemen na bijna tien jaar zelfstandigheid nog altijd erg groot, de inwoners zijn trots op de onafhankelijkheid. "Het leven is moeilijk, maar we zijn tenminste vrij", vertelt een oudere man. Een van de jongste landen ter wereld is ook een van de armste. Een groot deel van de bevolking leeft onder de armoedegrens. Ook in de afgelopen tien jaar waren er geweldsexplosies. In 2006 was er een grote crisis, president Ramos Horta overleefde een moordaanslag en na de parlementsverkiezingen in 2007 brak er geweld uit. "Ik ben ervan overtuigd dat we na deze verkiezingen het geweld achter ons kunnen laten. De mensen willen het niet meer", zegt Francisco Guterres.

De inwoners van Timor Leste lijken voor een betere toekomst te blijven vertrouwen op de leiders die hun onafhankelijkheid brachten. Op de verkiezingsbijeenkomst van Fretilin weten ze het wel. "Ik stem op Lu-Olo omdat hij vocht voor onafhankelijkheid", zegt de 29 jarige Julio. "Ik ook, hij is de kandidaat van Fretilin", vertelt de 40 jarige Ana. "We moeten de Fretilin-vlag verdedigen, familieleden zijn ervoor gestorven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden