Van grote vijand naar ongemakkelijke vriend

Minister Koenders herstelt banden met Iran, vanwege veiligheid en handelsbelangen

Zodra Bert Koenders zaterdagnacht om half drie in Teheran uit het vliegtuig stapt, is het duidelijk dat de minister van buitenlandse zaken bij een ongemakkelijke vriend is aanbeland. VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra gebruikte die term in maart voor dictaturen waar Nederland best mee kan samenwerken.

Op de luchthaven wachten Iraanse diplomaten in een ontvangstruimte vol spiegels en stoelen in Versailles-stijl. Tien meter verderop staat het geluid van een televisie hard aan. Het beeldscherm toont Press-TV, het Iraanse Engelstalige propagandakanaal. Na een documentaire over Amerikaanse grenswachten die zich misdragen tegen Latijns-Amerikaanse migranten, komt Israël aan de beurt. Het programma vertoont beelden van hardhandig Israëlisch optreden op de Westelijke Jordaanoever, gevolgd door een Palestijnse demonstratie.

Het is alsof de autoriteiten even duidelijk willen maken welk regime Koenders bezoekt. De Nederlandse minister van buitenlandse zaken drinkt glimlachend het verplichte kopje thee, terwijl de leuzen door de ontvangstruimte schallen.

De afgelopen jaren domineerde het Iraanse nucleaire programma de relatie tussen Teheran en het Westen. De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties stelde economische sancties in. De Europese Unie en de Verenigde Staten deden daar nog eens een schepje bovenop. Iran werd afgesloten van het internationale betalingsverkeer, en investeringen in bijvoorbeeld de auto- en vliegtuigindustrie waren verboden. Diplomatieke betrekkingen bereikten het vriespunt: na 2001 bracht geen enkele Nederlandse minister een bezoek aan Teheran.

Alles veranderde toen Iran en de internationale gemeenschap in april een akkoord sloten. In ruil voor restricties aan het nucleaire programma worden de sancties binnenkort afgeschaft. Delegaties van verschillende Europese landen haasten zich nu naar Teheran, op zoek naar economische kansen.

Ook Nederland ziet volop mogelijkheden. Het doel van de reis van Koenders is nadrukkelijk de weg plaveien voor betere handelsbetrekkingen. De minister wordt niet alleen vergezeld door politieke adviseurs, maar ook door zijn hoogste ambtenaar voor buitenlandse handel. Het is de bedoeling dat de ministers Lilianne Ploumen (ontwikkelingssamenwerking en buitenlandse handel) en Henk Kamp (economische zaken) spoedig volgen.

Koenders en zijn Iraanse ambtgenoot Mohammed Zarif sluiten elkaar zondagochtend op het ministerie van buitenlandse zaken in het historische hart van Teheran als oude vrienden in de armen. Na een gesprek tussen delegaties van beide landen concludeert Zarif dat er geen wrok richting Nederland bestaat over de sanctieperiode. "Vandaag zetten we een punt achter de afgelopen jaren. Iran heeft van oudsher goede relaties met Europese landen. De problemen van de laatste jaren waren het gevolg van Amerikaanse druk op Europa."

Ook Koenders wil dat Nederland en Iran in de toekomst vrienden zijn. "We kennen een lange traditie van samenwerking op het gebied van economie, cultuur en politiek. Die geschiedenis kent hoogte- en dieptepunten, maar nu kijken we gezamenlijk naar de toekomst."

Voor Iran vormt het bezoek tegelijkertijd een kans het imago op te vijzelen. Hamid Javani, een van de tientallen Iraanse journalisten die bij de gezamenlijke persconferentie aanwezig zijn, vertelt dat zijn werkgever Press-TV een serie maakt over alle Europese delegaties. "Onze boodschap is dat Iran een veilig land is in een turbulente regio, waar je goed kunt investeren. In de olie- en gaswinning, maar evenzo in de landbouw, kunnen we dat goed gebruiken."

Over handelsrelaties zijn Koenders en Zarif het eens, maar bij andere onderwerpen zitten er nog genoeg pijnpunten in de prille vriendschap. Zo spreken Koenders en Zarif over de oorlog in Syrië, waar Teheran het regime van president Assad overeind houdt. Over de inhoud van het gesprek kan Koenders naderhand niet meer zeggen dan dat 'Iran een belangrijke regionale speler is', en dat Nederland graag ziet dat het land 'een constructieve rol speelt'.

Het bijzondere bezoek van Koenders zal in ieder geval snel worden gevolgd door een handelsmissie. Daarbij hoeft het heikele thema Syrië niet aan bod te komen.

Kansen voor Shell

Bert Koenders en zijn Iraanse ambtgenoot Mohammed Zarif waren gisteren hoopvol over toekomstige economische samenwerking. Ze wezen daarbij vooral op de olie- en gassector. Fossiele brandstoffen zijn het belangrijkste exportproduct van Iran.

Volgens Sijbren de Jong, energiespecialist bij het Haags Centrum voor Strategische Studies, liggen er goede mogelijkheden voor Shell. "Met de overname van British Gas eerder dit jaar richt Shell zich nadrukkelijk op de aardgasmarkt. Iran deelt het grootste aardgasveld ter wereld, South Pars in de Perzische Golf, met Qatar. Het Iraanse deel zal in eerste instantie vooral als vloeibaar gas met schepen worden geëxporteerd naar Azië. Momenteel heeft Iran daarvoor maar één half afgebouwde terminal. Shell kan dus een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van de Iraanse gasexport."

Verschillende Europese en Aziatische energiebedrijven wedijveren momenteel om een rol in de Iraanse gasindustrie.

Op termijn ligt er in Iran misschien ook een gedeeld Europees belang. Volgens De Jong maakt de Europese Commissie in stilte plannen om Iraans gas naar Europa te laten vloeien. Dat zou de afhankelijkheid van het door Vladimir Poetin gecontroleerde Russische gas kunnen verminderen. Er zijn dan wel eerst pijpleidingen nodig om het gas vanuit het zuiden van Iran via Turkije naar Europa te transporteren. De bouw daarvan is door de lage energieprijzen nu nog niet rendabel.

Op korte termijn zijn er wel andere kansen voor Nederlandse bedrijven in Iran, zo schatte de Nederlandse delegatie gisteren in. De Iraanse landbouw gaat erg inefficiënt met de afnemende watervoorraden in het land om. Nederland heeft juist veel kennis op het gebied van waterbeheer en landbouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden