Van Gogh is springlevend in Auvers-sur-Oise

Tot voor kort was Auvers-sur-Oise een van de vele charmante slaapstadjes die in een wijde kring om Parijs liggen. De enige reden dat je de Franse hoofdstad met haar talloze culturele evenementen voor een dag zou moeten verruilen voor Auvers lag in het feit dat je daar het graf van Nederlands beroemdste schilder uit de 19de eeuw kon bezoeken: sinds het begin van deze eeuw ligt Vincent van Gogh er verenigd met zijn geliefde broer Theo op het gemeentelijke kerkhof. En verder kon je er langs de boorden van de Oise leuk wandelen, het is goed toeven in dit nog onberoerde deel van Noord-Frankrijk.

Sinds dit jaar is het uit met wegdromen in Auvers-sur-Oise. Het dorp is uit zijn lethargie gewekt, alsof de afstand tot Parijs van zo'n dertig kilometer plotseling veel korter blijkt te zijn dan werd aangenomen. Auvers is een must geworden, omdat het dit jaar voor het eerst een aantal toeristische locaties bezit, die elke liefhebber van de schilderkunst in het algemeen en het impressionisme in het bijzonder aantrekkelijk moeten voorkomen.

Aan het kerkhof, dat even buiten de bebouwde kom uitzicht biedt op de glooiingen van de Vexin, is nog weinig veranderd. Vincent en Theo liggen er nog steeds broederlijk bijeen onder de klimop die uit het begin van de eew dateert. Maar wie eenmaal de begraafplaats verlaat wordt er nu nadrukkelijk op gewezen dat hij elke stap in het voetspoor van de schilders uit het einde van de vorige eeuw kan zetten. Teruglopend naar het centrum staan overal bordjes met reproducties van schilderijen die op de betreffende locatie zijn gemaakt. Zo sta je luttele minuten na het kerkhof bij de Onze-Lieve-Vrouwe-kerk, een niet onaardig bouwwerk in romaans-gotische stijl. Vincent schilderde de kerk in de zomer van 1890, gedurende die laatste maanden van zijn leven toen hij in Auvers rondliep en waar hij ten slotte ook is overleden. Het is een van de zeventig doeken die Van Gogh in Auvers heeft gemaakt. Die enorme productie bevestigt nauwelijks de geldende opvatting dat Van Gogh op deze plek het hoogtepunt van zijn neerslachtigheid zou hebben bereikt, wat ten slotte tot zijn (vermeende) zelfmoord zou hebben geleid. Integendeel, denk je, want juist hier zocht hij onverminderd naar nieuwe manieren om zich uit te drukken. Het enthousiasme over wat het dorp hem te bieden had, straalt van de schilderijen af.

Van Gogh deelde zijn enthousiasme voor de schilderachtige omgeving met tal van collega's. Net als hij werden ze door de plaatselijke huisarts, de inmiddels als mecenas zo bekend geworden dokter Paul Gachet uitgenodigd om naar Auvers te komen. Gachet was trouwens niet te beroerd om ook hun werk regelmatig af te nemen. Dat leidde tot een omvangrijke kunstcollectie die na zijn dood voor het grootste deel aan de Franse staat werd overgedragen. Op dit ogenblik is ze in de vorm van een wat droge presentatie te zien in het Van Gogh Museum in Amsterdam. Gachet was bepaald niet eenkennig in zijn smaak: behalve op Van Gogh was hij zeer gesteld op het werk van Cézanne, Pissarro, Renoir en Guillaumin. Hun namen duiken op als je door Auvers rondloopt en plotseling voor het gemeentehuis staat, het huis van de dokter zelf of voor een uitzicht op wat in de zomer een korenveld is. Je kunt het treffen dat er net een vlucht kraaien neerstrijkt: sinds Van Gogh hier in 1890 stierf, is er opvallend weinig veranderd.

Wat er in de loop der tijd wél veranderde, was de situatie rond de plek waar Van Gogh kort voor zijn dood heeft gewoond. In de plaatselijke herberg, naar zijn toenmalige eigenaar Auberge Ravoux genoemd, is het kamertje te vinden waar Van Gogh overnachtte. Het huidige vertrek kan niet veel meer dan een indruk geven van de wijze waarop Van Gogh er in 1890 woonde. Er is geen poging gedaan om het zolderhok te reconstrueren, evenmin als dat met de aanpalende slaapkamer is gedaan. Daar heeft, zoals valt te lezen, de Amsterdamse schilder Hirschig gelogeerd. Volgens de overlevering zag hij Van Gogh zijn laatste adem uitblazen.

Wat nu het Maison van Gogh heet is niet veel meer dan een gewone toeristenval. Voor het bezichtigen van de beide, keurig opgeknapte kamertjes, moet je zowaar entree betalen. Dat gebeurt in de onderliggende zaal (die op zijn beurt weer de etage vormt boven het restaurant dat lokale gerechten uit de tijd van Van Gogh serveert) waar in een winkeltje behalve die kaartjes ook het nodige aan vangoghelaria wordt aangeboden. Nee, om meer te weten te komen over Van Gogh en de andere impressionisten, moet je elders kijken. Wie bij de VVV, direct achter de Auberge Ravoux/Maison Van Gogh, binnenloopt, wordt onthaald op een aardige diashow die op het eind met toenemend klokgetik de dood van Auvers' beroemdste ingezetene aankondigt: de mythe wordt zorgvuldig geconserveerd, geen woord derhalve over de situatie dat Van Gogh aan een oorkwaal leed - en bepaald niet geestesziek was - die gemakkelijk had kunnen worden verholpen.

Het diaprogramma, dat een klein kwartier beslaat, is een opwarmertje voor een veel grotere multimediashow die even verderop, in het kasteel van Auvers, te volgen valt. De bezoeker van het kasteel wandelt door de tijd van Van Gogh en al die andere roemruchte schilders die deze streek zo vaak als onderwerp voor hun zonovergoten doeken uitkozen. Zaal na zaal wordt de reis voortgezet, eerst in Parijs waar de eerste boulevards worden aangelegd en dan door het landschap aan weerszijden van de Seine en de Oise, met een bezoek aan een station waar de stoomtrein zojuist is gearriveerd, verschillende bedrijven, een heus bordeel en een cancan-gelegenheid, waar de bezoeker zich ooit aan een glas absinth kon laven. In het kasteel hangen geen originele schilderijen, noch zijn er behalve de bezoekers mensen van vlees en bloed aanwezig. Alles is gefilmd of op dia en foto's gezet en vervolgens van geluid voorzien. Je krijgt daardoor sterk het gevoel dat je je in de tijd kunt onderdompelen en er deel van kunt worden. Het Château d'Auvers is dan ook de belangrijkste attractie in het dorp, dat de al eerder aangetroffen zaken in het juiste perspectief zet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden