Van geloofstwijfel naar een hang naar geloofsfilms

De Britse regisseur Peter Greenaway roept al jaren dat de cinema dood is. Alle verhalen zijn al verteld, er zijn geen nieuwe meer mogelijk, behalve als je de traditionele cinema open zou breken en nieuwe vormen gaat scheppen, meent Greenaway. Wat hij zelf ook al jaren met niet heel veel succes probeert.

Zolang er nog mooie en goede films gemaakt worden is het natuurlijk flauw om te stellen dat de cinema dood is, maar de nieuwste film van Carlos Reygadas zet je toch aan het rouwen. Zelden zo’n zelfbewuste, vormvaste film gezien die zo’n leeg gevoel achterlaat. En dat heeft zeker ook met het onderwerp te maken.

Reygadas is een ongelovige die zich op de religie stort. Dat doen wel meer ongelovigen dezer dagen, maar Reygadas heeft geen heimwee naar God, hij heeft heimwee naar strenge, religieuze films. Naar de soberheid van ’Ordet’ van Carl Theodor Dreyer (uit welke Deense film hij letterlijk citeert), naar de strengheid van Bergman en Bresson, en naar de intensiteit van de geloofstwijfels die hen als filmmakers mede vormden. De films van Dreyer en Bresson werden door Paul Schrader ooit bestempeld als ’transcendente’ films: het zijn kale, vlakke films die in hun soberheid ruimte boden aan de kijker om zijn gevoelens te projecteren. Spirituele films die een verademing boden temidden van het meeslepende geweld van beelden in andere films.

Carlos Reygadas is de eerste niet die een postmoderne draai geeft aan die cinematografische erfenis. De duivelse Lars von Trier ging hem voor. Het wonder in ’Breaking the waves’ was een grote grap die door sommigen gewaardeerd werd, door anderen verketterd en door weer anderen serieus genomen. Ook Von Trier speelde met de Noord-Europese calvinistische traditie, maar hij gaf zijn spel ook een eigen stijl. Je kunt alles zeggen van ’Breaking the waves’, maar niet dat dit bizarre melodrama een sobere, ’transcendente’ film was.

Misschien dat het ergerlijke aan ’Stellet Licht’ wel is dat de film je het geloof afneemt. En dan niet het geloof in een God, maar het geloof in het beeld en wat het in je oproept. Juist omdat Reygadas’ plechtige beelden je zo graag willen herinneren aan de spirituele films van Dreyer en Bresson, confronteren ze je extra met de leegte die er nu achter ligt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden