Van Gaal moet Oranje én zichzelf verlossen van hoogmoed

De positie van Louis van Gaal staat niet ter discussie, verklaarde KNVB-directeur Henk Kesler aan het einde van de lijdensweg in de kwalificatiereeks voor het WK 2002, zaterdag op Lansdowne Road. Om zijn levenswerk alsnog met glans af te sluiten wacht de bondscoach een zware taak. Hij moet Oranje verlossen van de hoogmoed, te beginnen bij zichzelf.

DUBLIN - Als Mick McCarthy, de gelukzalige Ier, de laatste zinnen uitspreekt van de lofzang op zijn bunch of fellows, schuift de verliezende coach bij hem aan. Beleefd, maar uitdrukkingsloos wendt Louis van Gaal het hoofd naar zijn pratende collega. Of hij hoort wat zijn buurman zegt is zeer de vraag.

Als de perschef later zijn antwoorden in het Engels vertaalt staart Van Gaal herhaaldelijk en langdurig in het niets. Hij spreekt uiteindelijk van een 'diepe teleurstelling'.

Maar dat zijn platte woorden, op vlakke toon uitgesproken. Zijn werkelijke gevoelens houdt Van Gaal verborgen. Als hem wordt gevraagd of dit de zwartste bladzijde uit zijn carrière is, zwijgt hij lang. ,,Een van de zwartste'', zegt hij dan, om zich niet al te teer te tonen.

Van Gaal is op deze bijzonder gedenkwaardige dag in Dublin meer dan een verliezend coach. Zijn levenswerk is ingestort en de kans op revanche is voorlopig ver weg. Hij had gedacht, herhaalt hij nog maar eens, met 'deze groep' op het wereldkampioenschap hoog te kunnen reiken.

Juist die overtuiging heeft Oranje parten gespeeld in de curieuze kwalificatiecyclus. Van Gaal heeft lange tijd in hoge mate bijgedragen aan de zelfoverschatting die bij Oranje een tweede natuur is geworden. Pas onlangs sprak hij de wijze woorden dat het Nederlands elftal wordt overgewaardeerd.

Maar de zelfcorrectie kwam te laat; het leed bleek alweer geschied. De voorafgaande oefenpartij tegen Engeland (2-0 winst) schonk de spelers van Oranje dermate veel vertrouwen dat ze zichzelf wijs maakten óf (ook) de Ieren in een vloeiende stijl te kunnen overmeesteren óf, als het dan echt moest, het gevecht met hen te kunnen aangaan.

Wat een misrekening. In Dublin waren niet de kwaliteiten, maar de tekortkomingen van Nederlands beste voetballers doorslaggevend. Ze toonden zich geïrriteerd, verongelijkt en in mentaal opzicht uiterst kwetsbaar. Oranje blameerde zich door het Ierse tiental dat na de rode kaart voor verdediger Kelly resteerde, ongecoördineerd te lijf te gaan.

Niet Van Gaal voerde op Lansdowne Road de regie, maar Roy Keane, een adembenemend goede voetballer. De Ierse aanvoerder zette in het veld vooral Van Bommel en Hofland op hun plaats en erbuiten Van Gaal, die het droge veld als hinderlijk voor het Nederlandse combinatiespel bestempelde. Keane, met een fijne glimlach: 'The pitch was lovely and green.'

Keane kreeg de meeste steun van McAteer, Holland, Robbie Keane en Duff. Op hun triomf van de onvoorwaardelijke, gepassioneerde overgave was niets af te dingen, en toch zullen de Nederlanders zich betere voetballers wanen. Hun (zelf)beeld is in de afgelopen jaren vooral vertroebeld doordat in Nederland hardnekkig een scheiding werd aangebracht tussen technische en mentale bekwaamheden, waarbij aan de eerste relatief te veel waarde werd gehecht.

Maar zie, een dag nadat de Ieren hebben gezegevierd met álles wat ze in zich hebben, zegt Van Gaal: ,,Mentale hardheid is óók een kwaliteit. Dat ontbreekt er in Nederland wel eens aan. Maar dat heeft ook te maken met cultuur en welvaart, met hoe deze generatie wordt opgevoed.''

De lichting van de (bijna-)dertigers is, oneerbiedig gezegd, niet meer te redden. Van Gaal wil in de trainingsaanpak bij de jeugd meer aandacht besteden aan de mentale gebreken, maar bij gearriveerde spelers helpt dat volgens hem niet meer. In Dublin strandde een nationaal team waarvan de oudere kern niet beschikt over de verbetenheid waarmee winnaars zich op de vereiste momenten onderscheiden.

Daarnaast kan de vraag worden gesteld hoeveel heil er nog is te verwachten van het starre systeem met vleugelspitsen. Het leidde zaterdag tot geforceerde wissels (Hasselbaink op rechts) en een steeds krampachtiger opvoering. Van Gaal zou de resterende kwalificatieduels tegen Estland (woensdag) en Andorra (6 oktober) en de oefenduels in het voorjaar met experimenten nog enige zin kunnen geven.

Daarover wilde hij zich zaterdagavond nog niet uitlaten. Wel filosofeerde hij over de structuur bij de KNVB, als om te onderstrepen dat hij niet denkt aan een einde (hoe dan ook) van het dienstverband. De functies van bondscoach en technisch directeur die Van Gaal ('Ik ben een persoon die dat allemaal kan opbrengen') in zich verenigt, zouden in zijn ogen na zijn vertrek moeten worden gescheiden.

Maar belangrijker dan het spelsysteem of de organisatie in Zeist is de instelling van Oranje, en vooral de noodzakelijke kentering daarin. Nu hij weet dat KNVB-directeur Kesler hem niets in de weg zal leggen, moet Louis van Gaal Oranje verlossen van de hoogmoed, te beginnen bij zichzelf. Er was een historische ondergang voor nodig, maar misschien heeft hij daartoe nu dan toch de eerste aanzet gegeven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden