Van fort naar fort bij Amelisweerd

De wandeling van de Utrechtse Tolsteegbrug naar het station van Houten staat in het teken van de militaire geschiedenis. Van de Romeinse tijd tot de Tweede Wereldoorlog was de Houtense vlakte, ten zuidoosten van Utrecht, van groot strategisch belang.

Het monument op de Tolsteegbrug dat herinnert aan de Franse uittocht uit de stad in de vroege ochtend van 28 november 1813, leidt anno 2013 een kwijnend bestaan. Zelfs op de dag af tweehonderd jaar nadat de Fransen er via de Tolsteegbrug met stille trom zijn vertrokken, liggen er geen kransen of bloemen. Zo gaat dat blijkbaar, met monumenten. Nu is het vergeten monument het beginpunt van onze wandeling door een stukje militaire historie.

Maar eerst lopen we vanaf het Ledig Erf door de Gansstraat langs het befaamde 'luie end' ("rechts liggen ze, links zitten ze"), met aan de ene kant begraafplaats Soestbergen en aan de andere het voormalige huis van bewaring. Daarna steken we het talud van de in razend tempo afgebroken Oosterspoorlijn over. Nog niet zo lang geleden reden hier de chloortreinen dwars door de stad, nu is het een fiets- en wandelpad in wording. We buigen af naar het jaagpad langs de Kromme Rijn en komen in een buurt waar de straatnamen verwijzen naar de Franse tijd. Via een merkwaardig laag tunneltje steken we de Waterlinieweg over en betreden we voormalig militair terrein. Direct rechts van ons weerspiegelt Fort Lunetten in het donkere, stille water. Lunetten is een van de vier halvemaanvormige verdedigingswerken ('luinetten') die deel uitmaken van de binnenste ring van De Nieuwe Hollandsche Waterlinie, waarmee 'de vesting Holland' zich de vijand van het lijf hoopte te houden. Aan de overkant van de Kromme Rijn de contouren van Stadion Galgenwaard, waar de plaatselijke FC met wisselend succes een ander soort veldslagen uitvecht.

Door weer een tunneltje steken we de snelweg A27 over en komen via een landweggetje met de prachtige naam Vossegatsedijk in het parkachtige landschap van landgoed Amelisweerd en de ridderhofstad Rhijnauwen. Tegenwoordig een bij jong en oud geliefd recreatiegebied, maar ooit van groot militair belang. Overal in het landschap zien we de overblijfselen, zij het uit een latere periode in de geschiedenis: de bunkers die er in de jaren dertig werden gebouwd, toen de Hollandse legerstaf nog geen flauw benul had dat de volgende vijand niet over land of water, maar vanuit de lucht zou toeslaan. We passeren het in 1869 gebouwde Fort Rhijnauwen. Het grootste verdedigingswerk uit de Waterlinie is tegenwoordig een sfeervol evenementen- en natuurgebied van Staatsbosbeheer. In de verte lonkt theehuis Rhijnauwen, waar de pannekoeken op het terras langs de Kromme Rijn altijd prima smaken. Maar die laten we vandaag links liggen. Wij stappen onder een poortje door, komen langs een jeugdherberg (pardon: Stayokay) en steken daarna de Kromme Rijn over, die we hier achter ons laten.

Aan de overzijde van de provinciale weg ligt etablissement Vroeg, weer een van die vele succesformules van de Bunnikse horecabroers Marco en Rob Peek. We steken de weg over en slaan rechts af, waar zich - what's in a name? - Fort Vechten aandient. Samen met Fort Rhijnauwen werd vanuit dit fort de Houtense Vlakte onder schot gehouden. Dat was nodig, omdat het hoger gelegen terrein bij inundatie niet onder water zou komen te staan en dus een 'acces' (toegangsweg) voor de vijand zou vormen. Omdat het schootsveld vrij moest blijven, mocht er in het gebied niet permanent worden gebouwd. Daardoor is de Houtense vlakte nog een lekker open terrein met weinig hoge bebouwing.

We lopen dwars door het Fort dat op dit moment ingrijpend wordt verbouwd tot Nationaal Waterlinie Museum (opening in het voorjaar) en zien bij het verlaten ervan tussen de bomen een nagebouwde houten Romeinse wachttoren. De toren en enkele gedenkpalen herinneren aan de noordgrens van het Romeinse Rijk, de Limes, die hier 2000 jaar geleden lag.

Over de Marsdijk, een mooi bochtig weggetje met aan weerszijden oude, hoge berkenbomen, gaan we richting Houten. Links van ons ligt het nieuwe bos van Nieuw Wulven, dat over honderd jaar waarschijnlijk prachtig is, maar nu met die kleine boompjes een wat zielige indruk maakt. Onder de spoorlijn naar Den Bosch ligt een tunneltje, met een speciale verkeerslicht-installatie voor ruiters.

We volgen het spoor naar het zuiden en passeren, met zicht op de klokkentoren van Houten in de verte, een reeks fijne oude boerderijen en landhuizen. De eigenaar van een daarvan fatsoeneert met een hark het witte grind.

We betreden de nieuwbouw van de fietsstad, doorkruisen straten waar veel kantoorruimte te huur wordt aangeboden en naderen het station. Het eindpunt van onze route kenmerkt zich door een futuristisch dak van staal en glas.

Terug in de trein naar Utrecht ruiken we een bekende lucht. En inderdaad: hondenpoep onder de schoen, waarschijnlijk opgelopen bij het betreden van een van de vele Houtense plantsoentjes. Zijn we er toch weer in getrapt.

De route
De wandelroute 'Waterlinie - Houtense Vlakte' is 11 kilometer lang en voert van de Tolsteegbrug/Ledig Erf in Utrecht naar het treinstation van Houten. De route kan worden gedownload op www.utrechttevoet.nl, is prima gemarkeerd met groene pijlen en ook goed te doen voor mensen die minder goed ter been zijn. Op diverse plekken langs de route zijn horecavoorzieningen. De stoptrein brengt u elk kwartier in nog geen tien minuten terug van Houten naar Utrecht. De route is ook in tegengestelde richting gemarkeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden