Van een schrijver in het ziekenhuis wordt iedereen beter

En toen botste het VUmc tegen een muur van publieke verontwaardiging. Het ophangen van 35 camera's op de Spoedeisende Hulp bleek een brug te ver, als het erom gaat de wereld binnen te laten in het ziekenhuis. Er ontstond vrijwel onmiddellijk een golf van gretig afgrijzen over wat alom beschouwd werd als een grove veronachtzaming van de persoonlijke levenssfeer van de gefilmden. Voor de raad van bestuur bleek het een onmogelijke taak om deze tandpasta weer terug in de tube te krijgen. In de lichte paniek die nu volgde werd maar meteen besloten om het project 'Schrijver op de afdeling' stop te zetten. Ronald Giphart werd meegedeeld dat hij de afdeling cardiologie moest verlaten. Hij was daar net lekker bezig, getuige zijn sprankelende column in de Volkskrant van afgelopen donderdag, waarin hij op briljante wijze aantoonde wat het VUmc zichzelf gaat ontzeggen door hem van de afdeling te weren.

Het project 'Schrijver op de afdeling' is een initiatief dat op touw is gezet door Arko Oderwald, als medisch filosoof aan het VUmc verbonden en bekend om zijn publicitaire inspanningen rond het project Literatuur en Geneeskunde. Het gaat om een serie ontmoetingen tussen literatuur en geneeskunde, waarbij schrijvers zich daadwerkelijk het ziekenhuis in begeven. Het project is niet ontmaskerend bedoeld, het is geen onderzoeksjournalistiek, het gaat er niet om misstanden op te zoeken. Tot nog toe waren vier schrijvers welkom op een afdeling: Anna Enquist op anesthesiologie, Kristien Hemmerechts op hematologie, Ronald Giphart op cardiologie en uw columnist op neurochirurgie. Helaas is Gipharts bezoek nu dus onderbroken en zal Manon Uphoff, zijn opvolgster, misschien nooit op de afdeling pathologie verschijnen.

Ik geloof dat de raad van bestuur hier een, overigens begrijpelijke, vergissing begaat. Er is een essentieel verschil tussen een schrijver op de afdeling en een camera. Ik zou op voorhand niet durven beweren dat Giphart, Enquist, Hemmerechts en ondergetekende betrouwbaarder zijn, of ethischer, of minder uit op effect, dan de bedenkers van het tv-programma van Eye Works. Maar de camera kan met de aanwezigheid van een bloedende of huilende mevrouw Jansen maar één ding doen: haar bloedend of huilend tonen.

Voor een schrijver ligt dat anders. Hij of zij doet een indruk op en schrijvers gaan er nu juist zo prat op dat zij deze indruk bewerken op een manier waarop een journalist dat nooit zou durven. De huilende mevrouw Jansen wordt via de alchemie van het schrijversvak veranderd in een wanhopige chirurg. Elke schrijver weet uit ervaring hoe weinig snor je hoeft te plakken op bekende gezichten om onherkenbaarheid te bewerkstelligen. De pijnlijke directheid van de gefilmde confrontatie dreigt dus nergens in wat zij schreven of zullen schrijven over wat zij zagen.

Het is wel de moeite waard om even stil te staan bij wat hier precies aan het gebeuren is. Door het debacle met Eye Works heeft de raad van bestuur van het VUmc besloten dat, naast professionals, alleen familieleden en naasten zich nog in de buurt van patiënten mogen ophouden. Een dergelijk gebod heeft nogal wat consequenties. Ik werd vorige week gebeld door een jonge onderzoekster, die zich concentreert op ethische aspecten van medisch onderzoek bij dementerenden. Zij is gezondheidswetenschapper. De vraag was of ze een dagje mocht meelopen, omdat ze naar haar eigen mening nog te weinig van dementie afweet. Ik zeg dan: kom maar langs, in de hoop dat haar onderzoeksvragen aan kwaliteit winnen door zo'n excursie.

Zo bestaan er tientallen wegen waarlangs anderen dan bij de behandeling betrokken professionals onze gezondheidsinstituten binnenkomen om zich aldaar rapporterend of vragend in het gedrang te begeven. Op die manier zijn er vele indrukwekkende prestaties geleverd. Ik denk onder meer aan allerlei projecten waarin participerende observatie gepleegd werd door mensen die niet als professional bij de behandeling betrokken waren.

Om maar eens wat te noemen: aan het begin van de aids-epidemie liep Ingrid Harms van Vrij Nederland een tijd mee op de aids-afdeling in het AMC. De reportage die daaruit voortvloeide schudde duizenden mensen wakker, ook binnen de gezondheidszorg, over de omvang van de ramp die zich toen aan het afspelen was.

Ik denk ook aan de boeken van Anne Mei The, die als antropoloog meeliep om te kijken naar het contact tussen arts en patiënt in gevallen van longkanker. Het resultaat was 'Tussen hoop en vrees', een onthullend boek, dat een onaangenaam scherpe blik wierp op de informatieoverdracht bij zogeheten slecht nieuws gesprekken. Ronduit schokkend was haar boek over verpleeghuiszorg In de wachtkamer van de dood, waarin zij leven en sterven met dementie beschreef in een Amsterdams verpleeghuis.

Het gaat bij dit soort boeken om een vorm van belangstelling die belangrijk nieuws oplevert, dat per definitie onvindbaar is voor degenen die als professional binnen een verpleeghuis of ziekenhuis meedraaien. Het project 'Schrijver op de afdeling' past perfect in dat kader en het zou eeuwig zonde zijn als het VUmc haar patiënten, haar medewerkers en alle mensen die welwillend om dit ziekenhuis heen staan deze kans zou onthouden.

Kortom: haal Giph nou weer binnen. Daar wordt iedereen beter van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden