Van dopingdokter tot IOC-informant

Grigori Rodtsjenkov (links), hier in actie met filmmaker Bryan Fogel, tijdens het inpakken van urinepotjes. Het beeld komt uit de documentaire 'Icarus'. Beeld Netflix
Grigori Rodtsjenkov (links), hier in actie met filmmaker Bryan Fogel, tijdens het inpakken van urinepotjes. Het beeld komt uit de documentaire 'Icarus'.Beeld Netflix

Grigori Rodtsjenkov, ex-baas van het Russische dopinglab, helpt het IOC begrijpen hoe Rusland met urinestalen fraudeerde.

Grigori Rodtsjenkov verwisselde bij de Olympische Spelen van Sotsji in 2014 urinestalen van Russische atleten door ze door een verborgen gat in het dopingcentrum weg te sluizen. Het klinkt bijna te absurd om waar te zijn. Toch wordt de voormalig directeur van het Russische dopinglaboratorium nu geloofd door het Internationaal Olympisch Comité (IOC). "Welke misdaden hij ook heeft gepleegd in het verleden, Grigori Rodtsjenkov vertelde de waarheid over de cover-up die hij leidde."

Het was een belangrijk punt, verstopt in de motivatie voor de schorsing van de Russische langlaufer Alexander Legkov die afgelopen week werd geopenbaard. Rodtsjenkov is een belangrijke klokkenluider voor de anti-dopingautoriteiten. Rodtsjenkov (59) heeft meerdere malen verklaard met wie, wanneer en hoe hij fraude pleegde met urinestalen van Russische atleten tijdens de Winterspelen in Sotsji.

Dat zijn getuigenis nu als 'betrouwbaar' wordt bestempeld door het IOC, kan gevolgen hebben voor de schorsing van Rusland voor de Winterspelen van Pyeongchang in februari. Dinsdag wordt daar een besluit over verwacht (zie kader).

Zelfbenoemde maffioso

Rodtsjenkovs verhaal kreeg wereldwijd bekendheid door de documentaire 'Icarus', die dit voorjaar verscheen bij Netflix. Daarin is hij te zien als goedlachse dopingarts, die een Amerikaan helpt die met niet te traceren doping een wielerkoers in Frankrijk wil rijden. De docu krijgt een opmerkelijke wending als de Rus plots moet vluchten, omdat hij na onthullingen over de Russische dopingpraktijken vreest dat zijn leven gevaar loopt. Hij vlucht naar de VS, en vertelt daar zijn verhaal.

Uit de documentaire komt het beeld naar voren van een man die zich comfortabel voelt in zijn positie als hoofd van het Russische dopinglaboratorium. Iemand die precies weet hoe hij dopingregels kan omzeilen. Als hij de documentairemaker helpt bij het markeren van zijn eigen urinepotjes, noemt hij zichzelf een 'maffioso'. "Om ons te overcheaten moet je de ervaring hebben. En die heeft niemand."

In zijn jeugd was hij getalenteerd hardloper, vertelt Rodtsjenkov in 'Icarus'. Hij zag dat anderen gingen dopen, en deed dat zelf ook. Zijn moeder deed de injecties. Hardloper werd hij uiteindelijk niet. Wel haalde hij een doctorstitel in de scheikunde, om uiteindelijk bij het dopinglab aan de slag te gaan. In 2005 werd hij directeur en bleef dat tien jaar. Toen moest hij ontslag nemen, nadat zijn naam in een groot onderzoek naar voren kwam als hoofdverantwoordelijke voor de dopingfraude.

De mate van geloofwaardigheid die het IOC nu aan de Rus toedicht, betekent vrijwel zeker dat de dagboekaantekeningen van Rodtsjenkov waar zijn. Dinsdag publiceerde The New York Times fragmenten uit 2014 en 2015, de laatste twee jaar dat Rodtsjenkov directeur was. Op die pagina's staan onthullende feiten. Hoe Russen in paniek raken als de wisseltruc met de urinestalen bijna misgaat. Hoe de zogenoemde Dutchess-lijst werd gepresenteerd, een lijst van Russische dopingzondaars die tijdens de Winterspelen in Sotsji een cocktail van drie anabole steroïden dronken. Hun urinestalen werden vervolgens in het laboratorium in Sotsji door Rodtsjenkov en zijn team op een inventieve manier verwisseld.

Rodtsjenkov noemt in zijn dagboek Vitali Moetko (inmiddels vice-premier, toen minister van sport) en zijn opvolger Joeri Nagornich als medeplichtigen. Zij rapporteren aan president Poetin. Dat hij die betrokkenen bij naam noemt, doet Rodtsjenkov vrezen voor zijn leven. En deed hem vluchten. Dat is een andere reden waarom het IOC zijn verklaring gelooft: hij staat onder getuigenbescherming van de FBI. "Daarom kan hij nu vrijuit spreken."

Wat doet het IOC met Rusland?

Dinsdag besluit het IOC over deelname van Russische atleten op de komende Winterspelen in Pyeongchang (Zuid-Korea). De verwachting is dat een totale ban er niet gaat komen, ook al is er veel bewijs dat Rusland op grote schaal heeft gefraudeerd. Wel is de kans groot dat Russische vlaggen en symbolen worden verboden, en sommige atleten (die bewijzen dat ze 'clean' zijn) onder neutrale vlag mee mogen doen.

De laatste maand zijn al 22 Russen geschorst. Onder hen diverse goudenmedaillewinnaars. Ook Olga Fatkulina werd geschorst. De schaatster won in Sotsji zilver op de 500 meter. Die medaille gaat nu waarschijnlijk naar Margot Boer.

Lees ook:

Dopingbestrijders worstelen met aanpak Rusland

Zien we Russen op de Olympische Spelen van Pyeongchang?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden