van doorn / Het gaat mis in Afghanistan

De hoogste commandant van de Nederlandse strijdkrachten, generaal Dick Berlijn, gaf het deze week in Trouw toe: het tempo van onze missie in Afghanistan valt ’een beetje tegen’, zowel de strijd tegen de Taliban als de opbouwwerkzaamheden, waarom het toch allemaal was begonnen.

Dat laatste was vorige week al gemeld door Gerard Koot, commandant van het Provinciaal Reconstructieteam in Uruzgan. De uitbreiding van de directe invloedssfeer – de ’inktvlekken –’ loopt achter op de planning en staat hier en daar geheel stil. Bijgevolg stagneert de wederopbouw.De verklaring wordt in twee richtingen gezocht. Onze bondgenoten in Afghanistan verwijten de Nederlandse troepen een te weinig robuust optreden. De behoedzame Dutch approach, waarop wij ons laten voorstaan, laat de Taliban te zeer ongemoeid. Al in november vorig jaar, toen wij nog maar enkele maanden ter plaatse waren, werd gesproken over wrijvingen met de Navo-partners. Ook deze week maakte generaal Berlijn melding van bondgenootschappelijke druk maar hij blijft vasthouden aan het oude terughoudende beleid.

Het Navo-hoofdkwartier in Zuid-Afghanistan lijkt zich bij deze aarzelende koers niet te willen neerleggen. Binnenkort sturen de Australiërs extra special forces naar Uruzgan om forser te kunnen ingrijpen. Wordt Nederland hier overruled?

De tweede verklaring voor de vertraging van de opbouw wordt gezocht in bestuurlijke tekortkomingen. De gouverneur van Uruzgan, Munib, blijkt slordig en incompetent, benoemde volgens Gerard Koot een reeks incapabele districtshoofden en brengt veel tijd door in de hoofdstad Kaboel waar het veiliger en prettiger toeven is. Daar komt bij dat president Karzai zich niet voor de zuidelijke provincies interesseert en tot nog toe veel te weinig betrouwbare politiemensen beschikbaar heeft gesteld, een klacht die ook bij generaal Berlijn leeft.

De generaal had deze week overigens nog heel wat noodlottiger nieuws te melden: hij moet van de Afghaanse regering accepteren dat de papavervelden in Uruzgan in het kader van het Amerikaanse anti-drugsbeleid zullen worden vernietigd. De maatregel gaat lijnrecht in tegen het Nederlandse beleid dat de boeren tot elke prijs wil ontzien – een begrijpelijk streven gezien de nadruk op goede verhoudingen met de bevolking als basis van een soepele wederopbouw. Maar Nederland heeft moeten bukken.

Toch vallen deze actuele tegenvallers in het niet vergeleken bij zeer recente en onrustbarende informatie over de werkelijke politieke situatie in zuidelijk Afghanistan. Het maandblad van NRC Handelsblad onthulde deze maand het bestaan van een geheim onderzoeksrapport over Afghanistan dat vorig jaar in opdracht van de Nederlandse ambassade in Kaboel werd samengesteld en waarvan het resultaat voorafgaand aan ons avontuur in Uruzgan bekend was.Journaliste Antoinette de Jong, die het rapport in handen heeft gekregen, laat zien dat de huidige rol van de Taliban in feite onderdeel is van een oud intern machtsconflict tussen de stam van de Durani’s, die momenteel aan de touwtjes trekt en die vanuit Kaboel wordt gesteund, en de Ghilzai-stam die, in verzet tegen deze concurrenten, de Taliban te hulp roept.

Anders gezegd: terwijl de Navo-troepen, inclusief de Nederlandse, in de mening verkeren dat zij de oorlog tegen het terrorisme uitvechten, maken ze deel uit van een al eeuwenlang durende stammenstrijd.

Voorzover mij bekend is op dit uitvoerige en goed gedocumenteerde artikel geen reactie gekomen, niet in de pers en evenmin in de Kamer. Toch zijn de consequenties voor onze aanwezigheid in Afghanistan vernietigend. Wat we ook doen, schrijft De Jong, we zitten ’vastgezogen in een moeras van conflicten die slechts voor een deel te maken hebben met Al-Kaida of de Taliban als van die begrippen al een definitie te geven is’.

Des te verbazingwekkender is het dat Defensie voor deze bij voorbaat uitzichtsloze onderneming een compleet minileger naar Afghanistan heeft overgebracht: F-16’s en helikopters, zware houwitsers en snelvuurkanonnen, en maar liefst 300 pantserwagens, jeeps, vrachtwagens, bouwmachines en vorkheftrucks. Om een veilig onderkomen voor de militairen te kunnen bouwen werden over een afstand van 6.000 kilometer meer dan tweeduizend containers verscheept, waarvan zevenhonderd stuks gepantserd. Daarmee is de missie in Uruzgan de duurste van alle ’vredes’-missies; te weten een half miljard euro over twee jaar. Voor alle missies samen denkt het ministerie van defensie de komende jaren 1,2 miljard euro extra nodig te hebben. De erfenis van minister Henk Kamp, met dank van de kant van de belastingbetaler.

Gelukkig begint minister Bos van financiën aan de rem te trekken. De geplande vervanging van verongelukte transporthelikopters zal niet, zoals eerder afgesproken, uit de schatkist worden betaald maar komt ten laste van Defensie. Een zuinige sociaal-democraat corrigeert een spilzieke liberaal. Een nieuw schouwspel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden