Van Dis, schrijver van 'Het beloofde land ': jatten mag

Van onze kunstredactie

Volgens Vrij Nederland gebruikt Van Dis in zijn boek passages die letterlijk zijn overgenomen uit 'Waiting: the Whites of South Africa' van de Amerikaanse antropoloog Vincent Crapanzano, dat in 1986 verscheen. Van Dis maakt in 'Het beloofde land' geen gebruik van bronvermelding. Ook verzuimt hij de citaten tussen aanhalingstekens te plaatsen.

Op ironische wijze vermeldt het weekblad dat 'Van Dis zelfs creatief te werk' ging bij het overtikken van de teksten. Zo legt hij een uitspraak van een blanke missionaris uit het boek van Crapanzano gedeeltelijk in de mond van een politieman en een gepensioneerde hoofdonderwijzer. Uitspraken van een Nederlandse missionaris over de Xhosa-mensen, worden door Van Dis vijf jaar later aan Uys, de oudste Afrikaner broer van een reisgenoot toegeschreven.

Van Dis geeft in Vrij Nederland ruiterlijk toe dat hij bepaalde teksten heeft overgeschreven. "Ik heb tenminste vier, vijf dingen uit zijn boek overgenomen."

Volgens Van Dis is het niet vernoemen van bronnen een geaccepteerd gebruik in de literatuur. "Gerrit Komrij heeft veel nagedacht over hoe schrijvers moeten omgaan met het materiaal van anderen. Hij heeft eens geschreven: 'Schrijvers stelen van dieven." Bovendien noemt de schrijver zijn boek niet zozeer een reisverslag, maar een mengeling van fictie en werkelijkheid, waarin citaten van anderen heel wel kunnen passen.

"Een vruchtbare werkwijze" , aldus Van Dis. "Zo krijg je een afgewogen beeld van de opvattingen die in Afrika heersen. Noem mijn boek maar een soort Elckerlijc." Van Dis' uitgever, Meulenhoff, heeft laten weten zich bij de zienswijze van de schrijver aan te sluiten.

Mr. R. du Bois, secretaris van de plagiaatcommissie van Buma-Stemra, de auteursrechtenorganisatie in Nederland, zei gisteren dat Van Dis zich in 'Het beloofde land' wel degelijk schuldig maakt aan plagiaat. "Strikt genomen is er zonder meer sprake van plagiaat, daar hoef je geen seconde over na te denken." Du Bois zei niet te weten of er in literaire kringen sprake is van 'tolerantie jegens dit soort plagiaat'. "Als jurist vind ik dit veel te ver gaan" , verklaarde hij desgevraagd.

Zijn vakgenoot, mr. M. Bunders, gespecialiseerd in auteurs- en mediarecht, vindt eveneens dat Van Dis te ver is gegaan. "Wat Van Dis heeft gedaan, mag niet op grond van artikel 5a van de auteurswet. Daarin staat dat je alleen mag citeren, als het een aankondiging, beoordeling, polemiek of wetenschappelijke verhandeling betreft. "'Het beloofde land' is een literair reisverslag en valt daar dus niet onder" , aldus Bunders. Van Dis had volgens het wetsartikel bovendien aan bronvermelding moeten doen. Wel vindt hij dat er niet echt sprake is van plagiaat, omdat het bij de weergegeven delen om slechts vier a vijf passages gaat.

Van Dis wordt overigens niet voor de eerste keer beticht van een te speelse omgang met de waarheid. Vorig jaar nog, na de uitgave van zijn boek 'In Afrika', publiceerden twee missionarissen een boze brief in het 'Montfortaanse Contactblad'. Alhoewel ze zijn literaire talenten hoog inschatten, schetsen ze hem tegelijkertijd als een 'nummer en een fantast'. De paters zouden in Mozambique volgens Van Dis Hollandse kost eten en zich niet bekommeren om de levenswijze van de 'negers', een beschrijving die volgens hen in geen enkel opzicht op de werkelijkheid lijkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden