'Van die eerste generatie Turken wisten we toch alles al?'

Ayse Ustun (1967), maatschappelijk werkster

"Fotograaf Ugur Ozdemir vroeg me om teksten te schrijven bij de portretten die hij maakte van de eerste generatie Turken in Nederland. Hij schoot prachtige beelden, waaraan hij graag korte anekdotes wilde toevoegen. Ik was niet meteen enthousiast. Die eerste Turkse gastarbeiders, over hen wisten we toch alles al? Als Ugur foto's had gemaakt van de tweede generatie, waartoe hij en ikzelf behoren, had me dat spannender geleken.

Toch was ik nieuwsgierig. Ik stelde voor om, als probeersel, mijn eigen vader te interviewen. Mijn gesprek met hem was ontroerend. Hij vertelde dingen die ik niet wist, ik leerde hem met terugwerkende kracht kennen als kind en als mens en ik zag in waarom hij voor ons, zijn kinderen, de keuzes maakte die hij maakte. Met het verhaal van mijn vader ging ik terug naar Ugur. Dit gaan we doen, zei ik.

Ik interviewde nog tien eerstegeneratie-Turken, twee vrouwen en zeven mannen. Ook sprak ik met het voormalige hoofd personeelszaken van schoenenproducent Bata in Best, die in de jaren zestig en zeventig veel Turkse gastarbeiders had zien komen en gaan. Hij schetste een perspectief van de andere kant.

Na deze gesprekken realiseerde ik me dat mijn idee dat we over deze eerste generatie alles al wisten, niet klopte. Als tweedegeneratie-kind heb ik mijn ouders veel kwalijk genomen. Na school moest ik meteen naar huis, thuis mocht ik niks. Ik leefde tussen twee culturen. Buiten hield ik me aan de Nederlandse normen en waarden, binnen golden de Turkse.

Mijn ouders vroegen nooit hoe het op school ging, ik mocht niet mee op schoolreis want wie weet wat me kon overkomen. Ik moest zelf het initiatief nemen om me verder te ontwikkelen, maar kreeg daarvoor nauwelijks de kans omdat mijn vader me vanaf mijn tiende jaar thuishield om te tolken.

Voor het eerst begreep ik waarom mijn ouders deden zoals ze deden. Zij bleven stilstaan, leerden geen Nederlands, ze dachten immers al die jaren dat ze zouden terugkeren naar Turkije. Gastarbeiders en hun vrouwen gingen alleen maar om met andere Turken, hadden vaak nauwelijks opleiding genoten en wisten niets van opvoeden. Hun opvoeding werd gedicteerd door angst voor de buitenwereld, zoals zij weer hadden geleerd van hun eigen ouders.

Illustratief is het interview met de heer Koç in mijn boek. Hij voedde zijn acht kinderen uitzonderlijk streng en beschermd op, ervan overtuigd dat hij het goede deed. Dat zijn kinderen bang voor hem waren leek hem een goed teken. Geen van de acht komt nu nog bij hem over de vloer. 'Als ze zouden komen', zegt hij, 'zou ik ze mijn excuses aanbieden.'

Deze generatie wist niet beter, weet ik nu. Als dit hen is voorgeleefd, wat kan ik, als kind, dan verwachten? Niet alleen ben ik na deze interviews milder geworden over de generatie van mijn ouders, het maken van dit boek heeft ook dienst gedaan als verwerkingsproces. Ik kan me voorstellen dat dat nog meer het geval zal zijn als ik hierna - zoals ik van plan ben - ga schrijven over de tweede generatie Turken in Nederland."

Ayse Ustun: Hollanda. Foto's Ugur Ozdemir. U2pi, Voorburg; 204 blz. euro 17,50

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden