Van designbank naar voedselbank

Sascha Meyer is auteur van het boek 'De nieuwe arme'. Beeld Patrick Post

Jarenlang kwamen ze om in het werk: fotografen, communicatieadviseurs, interim-managers. Nu wachten ze nagelbijtend op een nieuwe klus.

Getrouwd, drie pubers, een eigen huis in een lommerrijke jarendertigwijk en een succesvolle loopbaan als stylist en journalist. Sascha Meyer heeft het picobello voor elkaar. Tot er de klad in komt. Een geval van vlek op vlek.

Eerst wil Meyers man scheiden. Dan raakt ze haar baan kwijt. De ww-uitkering betekent een inkomensverlies van 40 procent. Als zzp'er komt ze daarna niet aan de bak. Dan botte pech: door een drievoudige enkelbreuk kan ze lange tijd letterlijk geen kant op. De crisis doet er nog een flinke schep bovenop. Te oud, te duur, voor jou tien anderen, krijgt ze soms letterlijk te horen. De genadeklap komt als ook haar ex-man zijn baan verliest en hij de kinderalimentatie niet meer kan betalen.

Sinds de scheiding leeft Sascha Meyer (46) in de min. En nu is ze echt arm. Elke week gaat ze naar de voedselbank. Net als haar ex, trouwens. Arm zijn is waardeloos, zegt ze, thuis op de Italiaanse designbank - gekocht in betere tijden. Geen cent te makken hebben, gaat over veel meer dan geldgebrek alleen; de armoede slaat geen hoekje van haar bestaan over. "Het betekent dat ik altijd mijn schouders eronder moet zetten, alleen maar aan het vechten ben, en dat ik niet vrij ben om mijn eigen keuzes te maken."

Wat wél moet: voortdurend verantwoording afleggen. En dankbaar zijn. Dat doet iets met je eigenwaarde, zegt Meyer. "Natuurlijk ben ik dankbaar dat ik elke week een krat met eten mag ophalen en dat mijn ouders me af en toe wat toestoppen. Maar ik vind het ook moeilijk. Ik wil mijn eigen boontjes doppen. Ik hou niet van barmhartig gedoe, van zielige mensen."

Bij de kringloopwinkel en de voedselbank komt ze de zelfkant van de maatschappij tegen. "Allemaal mensen die niet zijn opgewassen tegen de harde wereld. Dat gevoel ken ik nu dus ook. Je kunt best iets inleveren. Maar blijf je dat te lang doen, dan is op een dag de bodem bereikt."

Braaf naar school geweest, altijd hard gewerkt en inzet getoond. En dan het hele kaartenhuis in elkaar zien storten. Heb ik daar nu zo mijn best voor gedaan, vraagt Meyer zich weleens vertwijfeld af. De afgelopen twee jaar deed ze een slordige tachtig sollicitatiebrieven de deur uit. Op een vacature bij een magazine over eten schreef ze: 'Ik lijk op Nigella Lawson, roer net als Jamie Oliver met mijn handen door de sla, maar schreeuw niet zo hard als Gordon Ramsay'. Briljante brief, vond ook haar UWV-coach, maar het resultaat: nada, niks.

"Vroeger was het: zo lang je je best doet en je verantwoordelijkheid neemt, komt het vanzelf wel goed. Met dat idee ben ik opgegroeid, en ik denk veel mensen van mijn generatie. Maar zo is het dus niet meer. Dat knaagt aan me", zegt Meyer.

Voor steeds meer mensen komt het niet meer vanzelf goed. Nederland behoort tot de welvarendste landen, maar door de aanhoudende financiële crisis groeit het aantal mensen wier bestaan stukken minder zeker is geworden. Ook onder werkenden, en dan vooral onder zelfstandig ondernemers, met of zonder personeel. Veel zzp'ers - communicatieadviseurs, fotografen, marketeers, IT'ers, vormgevers, architecten, interim-managers - die jarenlang volop werk hadden, wachten nagelbijtend op de volgende klus. Hun uurtarief is bovendien vaak gekelderd tot een bedrag waarvan ze nog maar een paar jaar geleden dachten: daar kom ik mijn bed niet voor uit.

Voor de huidige veertigers en vijfigers is het erg wennen. De meesten groeiden op in comfortabele zekerheid. Oké, in de jaren tachtig was het ook crisis. Maar toen studeerden we nog.

En daarna braken gouden tijden aan. Jarenlang zaten we in een flow; het kon niet op.

Sinds het uitbreken van de crisis is alles anders. Als 47-jarige freelance-journalist en tekstschrijver kan ik er zelf over meepraten. Voor de duidelijkheid: ik ben allesbehalve arm. In de vette jaren, waarin de hoeveelheid werk bij wijze van spreken tegen de plinten klotste, heb ik veel gespaard. Maar sinds een jaar of twee hapert de stroom opdrachten. Vorig jaar was mijn slechtste jaar ooit. Ik heb weken zitten duimendraaien en harkte een kwart bij elkaar van wat ik in 2009 nog verdiende.

Over geld klaag ik niet - die spaarrekening komt nu goed van pas. Wat ik wél moeilijk vind: dat voldoende werk niet langer vanzelfsprekend is, dat het bestaan in die zin onzeker is geworden. Het is een troostrijke gedachte dat veel mensen die ik ken in hetzelfde schuitje zitten. Onder hen vooral zzp'ers. Mensen van wie ik het niet had verwacht. Zijzelf ook niet.

Paula van der Veer (46) heeft al veel langer met die onzekerheid te maken. Ze zorgt al tien jaar in haar eentje voor haar vier kinderen. Net als veel alleenstaande ouders met inwonende kinderen heeft ze grote moeite het hoofd boven water te houden.

Drie jaar geleden tekende journalist Will Tinnemans haar verhaal op in de bundel 'Onzeker bestaan'. Van der Veer had toen een baan voor 24 uur bij een drukkerij. Elke maand kwam er netto 800 euro binnen; met verschillende toeslagen erbij net genoeg om met z'n vijven te overleven.

Maar de drukkerij kwam in zwaar weer en nu zit ze thuis. Alles bij elkaar opgeteld komt ze rond van een kleine duizend euro. Aanvullende bijstand weigert ze: "Dan word je aangekeken als een dief van de maatschappij."

Van der Veer is vrijwilliger bij Stichting Leergeld, die bijdraagt aan de kosten van binnen- en buitenschoolse activiteiten voor kinderen van ouders met een laag inkomen. Ze komt bij gezinnen die nog meer dan zij 'in de shit zitten'.

"Er is een gezin met twee kinderen waarvan de vader met 40 uur fabrieksarbeid schoon 1400 euro verdient. Dat gezin komt nét niet in aanmerking voor allerlei toeslagen en potjes, maar leidt wel een heel karig bestaan. Zuur vind ik dat."

Zelf wil Van der Veer niets liever dan weer aan het werk. Ook als een baan net zo veel oplevert als haar ww-uitkering. "Ik ben nog liever een werkende arme, dan een arme werkloze." Maar in Friesland ligt het werk bepaald niet voor het oprapen. Ze krijgt de laatste tijd weleens het advies naar de Randstad te verhuizen. "Alsof je een gezin met vier pubers zó oppakt", zegt ze.

Terug naar Sascha Meyer. Met haar ging het 'helemaal niet zo goed', toen ze een paar maanden geleden het advies opvolgde iets te doen waaraan ze als kind plezier beleefde. Dat werd dus schrijven. Over haar leven als arme sloeber, maar ook over vroeger. Achter de laptop kwam beetje bij beetje de ommekeer. Ze tikte haar vingers blauw, dagen achter elkaar. "Ik begon weer een beetje vriendjes te worden met mezelf, ik kreeg er weer lol in. Dat was ik zó lang kwijt geweest."

Haar relaas werd een boek: 'De nieuwe arme'. Deze maand kwam het uit. Een tranentrekker werd het niet. Er valt een boel te lachen in het boek. Zelfspot is haar kracht, zegt Meyer: "En tegelijkertijd mijn zwakte. Daardoor ben ik diep gegaan, maar dat zag ik pas toen ik het opschreef."

Toen de post het eerste exemplaar van haar boek bracht, huilde ze. Het waren vooral vreugdetranen, zegt ze. "Weet je wat het is? Mijn bankrekeningen staan nog steeds in de min, maar er is weer hoop."

Orde in de financiële chaos
Financieel adviseur Diana Dutilh adviseert en begeleidt acht gezinnen die in de financiële ellende zijn beland. Doorsnee huishoudens, niks ongewoons, zegt ze. Een deel van haar cliënten is werkloos, drie zijn eenpitter: een fotograaf, een interim-manager en een IT-specialist. "Allemaal een dijk van een cv, altijd werk of meer dan genoeg klussen gehad, prima verdiend. Maar nu hangen ze aan de regenpijp." Waar nodig schept Dutilh eerst orde in de financiële chaos. Ze weet de weg. "Toeslagen, subsidies, betalingsachterstanden in termijnen wegwerken; er kan heel veel."

Als de dringendste geldzorgen zijn opgelost, ontstaat bij haar cliënten lucht en ruimte om een plan te maken voor de toekomst. Dat is hard nodig, ervaart Dutilh. Het valt haar op dat veel cliënten grote moeite hebben hun beeld bij te stellen naar de realiteit. "De tijd is voorbij dat iedereen smachtend op ze zat te wachten, dat ze met gemak een paar duizend euro per maand konden stukslaan. Dat besef wil niet zo landen. Ze realiseren zich gewoon niet dat ze op weg zijn een nieuwe arme te worden. Als ik ze dat voorhoud, zie ik ze denken: dit gáát niet over mij. Ze zien dus ook niet dat het echt anders moet, laat staan hoe. Ik dwing ze daarover na te denken." Ze is soms meer coach dan financieel adviseur. "Ik wil cliënten laten inzien dat ze moeten meebuigen. Op financieel gebied, maar ook wat werk betreft. Met een flexibeler instelling kom je echt verder. Je hoeft niet te liegen, maar het is wel een goed idee om je cv enigszins aan te passen aan wat een werkgever zoekt."

Armoede in cijfers
De armoede in Nederland neemt toe. Volgens berekeningen van eind 2011 van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) stijgt het aantal arme huishoudens dit jaar tot 588.000, oftewel 8,5 procent. Vooral eenoudergezinnen met minderjarige kinderen zijn arm. Het zijn niet alleen werklozen, maar ook mensen met een baan die net op of onder de armoedegrens leven. Onder het gestaag groeiend aantal zelfstandig ondernemers heeft zo'n 12 procent momenteel een inkomen onder de armoedegrens. Vooral starters hebben moeite het hoofd boven water te houden; ruim de helft houdt het binnen vijf jaar voor gezien. Met de groeiende armoede neemt de druk toe op de 135 voedselbanken. Er zijn zo'n 27.000 Nederlandse gezinnen van afhankelijk.

Reageren?
Had u jarenlang volop werk en wacht u tegenwoordig ook maanden op een slechtbetaalde klus? Rekent u stiekem uit hoeveel aardappelen u in eigen tuin kunt telen, mocht er echt geen rooie cent meer binnenkomen? Schrijf! Naar tijdpost@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden