Klassiek & Zo

Van der Aa versus Van Beethoven

Manuscript van Beethovens Grosse Fuge. Beeld REUTERS
Manuscript van Beethovens Grosse Fuge.Beeld REUTERS

Versies. In de wereld van klassieke composities hebben we nogal eens te maken met versies. Sommige componisten hebben wat dat betreft een naam hoog te houden. Anton Bruckner bijvoorbeeld. Een notoire twijfelaar.

Van zijn negen symfonieën bestaan bijna allemaal verschillende versies. Van kleine aanpassingen tot het omschrijven van hele delen. Sommige Bruckner-symfonieën bestaan wel in drie versies, en als je bedenkt dat er van hem ook een Nulde bestaat (zelfs een Dubbelnulde), dan begrijp je zijn worsteling met de materie. Maar ook heel wat collega's van hem schaafden na minder succesvolle eerste uitvoeringen aan symfonieën en opera's - allemaal met als doel het opus beter en hopelijk succesvoller te maken.

Het overkwam Ludwig van Beethoven met zijn eerste en enige opera 'Fidelio', die bij de ongelukkige première in Wenen (1805) nog 'Leonore' heette. In mindere mate kreeg ook Michel van der Aa ermee te maken toen zijn tweede opera 'Sunken Garden' bij de première in Londen (2013) niet de ultieme bijval genereerde die men na alle ronkende publiciteit vooraf verwacht had. Van der Aa en Van Beethoven. In de NTR ZaterdagMatinee kwamen hun 'Sunken Garden' en 'Leonore' na elkaar langs. De vierde versie van Van der Aa werd op 21 oktober uitgevoerd, de eerste van Van Beethoven kwam een week later langs. Allebei de opera's werden ook nog eens half geënsceneerd uitgevoerd.

Het bijwonen van beide zeer geslaagde uitvoeringen zette het brein prettig in werking. Dirigent René Jacobs en het fabuleuze Freiburger Barockorchester hadden alles op alles gezet om ons zo goed mogelijk kennis te laten maken met Van Beethovens eerste versie. Daarvoor moesten ze in de archieven en de geschiedenisboeken duiken. Wát er precies in 1805 klonk, en ook hóe het klonk, kun je reconstrueren. En dat hadden Jacobs, het orkest en de geweldige zangers heel fraai gedaan.

Geamuseerd

Zouden er begin 19de eeuw mensen zijn geweest die alle versies van de opera van Van Beethoven (1805, 1806 en 1814) hebben bijgewoond - mensen die over de verschillen en over hun ervaringen hebben geschreven? Bij de opera van Van der Aa was zoiets mogelijk, want de geschiedenis van straks wordt nu gemaakt. Mooi om daar met je neus bovenop te zitten. Ik reisde de versies van 'Sunken Garden' na en hoorde hoe de opera van Londen, via het Holland Festival (2013), Lyon (2015) en nu Amsterdam steeds beter werd. Schaven en slijpen om het na de live-uitvoeringen gestroomlijnder te maken. Van der Aa heeft natuurlijk het geluk dat men zijn opera wíl uitvoeren. Hedendaagse opera's is helaas meestal het lot van één enkele uitvoeringsreeks beschoren, waarna de partituur rigoureus op de plank gaat.

En hoe zou het in 2117 zijn? Zou de ZaterdagMatinee dan misschien in de archieven gaan zoeken naar hoe de allereerste versie van 'Sunken Garden' was? Wie weet. Aannames moet je altijd tegen het licht houden. De consensus over Van Beethovens opera is dat die in het gewaad van 'Fidelio' uit 1814 haar perfecte staat heeft gekregen. Als er iets was wat de uitvoering van 'Leonore' door Jacobs bewees, is dat die aanname op zijn minst dubieus is. We hoorden hier een sprankelend werk vol tegenstellingen, veel evenwichtiger van opbouw dan de latere 'Fidelio'. Van Beethoven keek vast ergens lichtelijk geamuseerd toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden