Van Dams solidariteit maakt niet gelukkig

In plaats van mensen af te schrijven, zoals Van Dam en de zijnen doen, gaan we tegenwoordig liever uit van wat mensen wél kunnen.

Stel je voor, je behoort tot de eerste generatie jongeren die serieus genomen werd en macht kon ontplooien. Je was staatssecretaris en minister en hebt veel invloed gehad op de publieke en politieke opinie. Je hebt je idealen nagestreefd en Nederland mee vorm gegeven. En dan kom je op je 71-ste tot de conclusie dat je idealen goed zijn, maar dat het resultaat van die idealen tegenvalt. Wat doe je dan? Je schrijft een boek en maakt een documentaire en wijst vooral naar anderen.

Marcel van Dam is weer helemaal op het toneel. Nu als ’Hogepriester der Zieligheid’. En ja, het is ook zijn schuld, maar vooral die van de politieke elite van de PvdA, het CDA en de VVD. Het hele interview in Vrij Nederland (21 november), het optreden in ’Pauw en Witteman’ (19 november) en de film ’De onrendabelen’ stralen een verbitterdheid uit, die eigenlijk sneu is. Sneu, omdat vroeger alles beter was; sneu, omdat voormalig Nieuw Links een conservatieve beweging geworden is.

Ik heb met een gevoel van afgrijzen naar ’De onrendabelen’ zitten kijken. Het ademt een visie op de mens uit die zo deterministisch is, dat iedereen slachtoffer is. Van Dam laat Arnold Heertje, Raf Jansen, Dick Swaab en Mischa de Winter de bewijsvoering zo presenteren, dat het een waar marxistisch manifest geworden is: kansloze en onschuldige mensen worden bedreigd door het systeem. Maar hoe kansloos is iemand die door een depressie in de WAO zit en blijft, omdat ze zwakbegaafd is? Of iemand die twaalf keer bij een werkgever wegloopt en duidelijk een probleem met autoriteit heeft? En is het normaal dat iemand van 25, net als haar ouders, een uitkering heeft, omdat McDonald’s zo weinig verdient? Die mensen zijn alleen kansloos als je uitgaat van wat ze niet kunnen! Van Dam heeft met zijn generatie een systeem gecreëerd dat mensen afschrijft, en die mensen zijn er zelf in gaan geloven.

Gelukkig staan we aan de vooravond van een grote verschuiving in het denken over de verzorgingsstaat. Een verzorgingsstaat die uitgaat van wat mensen wel kunnen en solidariteit weer vanzelfsprekend maakt. De Wet Maatschappelijke Ondersteuning vormt het kristallisatiepunt van deze verandering. Deze wet heeft tot doel een betrokken samenleving te creëren, waarin iedereen mee doet.

Het geluk van mensen zou volgens Van Dam bepaald worden door voldoende geld. Hij vergist zich. Geluk wordt bepaald door een evenwicht tussen wat je kunt en wat je gevraagd wordt. De ene mens kan meer dan de andere, maar dat wil niet zeggen dat je de zwakkere niets moet vragen. En dat laatste is in de verzorgingsstaat gebeurd; kansarme jongeren in de bijstand en verstandelijk beperkten en ouderen zitten bij elkaar in een voorziening. Eenzaamheid en uitzichtloosheid werden de regel. Er was sprake van solidariteit, maar dan wel van een door de elite van Van Dam afgekochte solidariteit. En die mensen werden niet gelukkiger.

In IJsselmonde en vele andere gemeenten slaan politieke bestuurders samen met partners in wonen, welzijn, werk, onderwijs en zorg de handen ineen. Zo is een vergrijsde volkstuin die met leegstand kampt, een alliantie aan gegaan met een basisschool voor visueel gehandicapten en een instelling voor mensen met een geestelijke of psychiatrische beperking.

De basisschool komt met negentig kinderen per week naar een ’voeltuin’ en zorgt voor nieuw leven op de vereniging. De instelling komt met haar cliënten als dagbesteding klein onderhoud doen op de volkstuin en heeft zich verplicht om ook mensen met een sociaal isolement in de omliggende wijk te vinden, te activeren en een aantal ervan door te leiden naar werk. Daar zitten ook mensen bij die, net zoals ’De Onrendabelen’, in de WAO zitten en door hervonden vaardigheden er weer uit komen.

En nee, die nieuwe verzorgingsstaat is niet makkelijk of snel te regelen. Het vraagt creativiteit en een optimistische blik op wat mensen wél kunnen. En ja, dat zal ook weleens mis gaan. Maar het is nodig, want het welzijn van mensen staat op het spel.

Het is goed dat de tijd van Van Dam voorbij is. De volgende jongere generatie staat klaar om ’serieus genomen te worden en macht te ontplooien’ (Vrij Nederland, 21 november). Ook wij hebben het recht om de samenleving naar onze visie te vormen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden