Van bonusgeld wordt onderneming niet beter

Mensen gaan voor geld niet opeens beter werken. Ze doen wat goed is voor hun portemonnee, maar niet voor de organisatie.

De maatschappelijke discussie over bonussen in de bankwereld is weer opgelaaid. Eerst kondigde minister van financiën Jan Kees de Jager wetgeving aan waardoor banken die steun van de staat krijgen voortaan geen bonussen meer mogen uitkeren aan de bestuurders. Vervolgens besloot de ING-top vrijwillig af te zien van de bonus over 2010.

De standaardverdediging van bonussen is dat ze ofwel positief prikkelen ofwel opgedrongen worden door de internationale arbeidsmarkt. Beide argumenten slaan de plank volledig mis. Het probleem is dat veel deskundigen motivatie en beloningen als een puur economisch vraagstuk behandelen. Daarbij gaan ze voorbij aan het feit dat het hier meer om een psychologisch en een ethisch vraagstuk draait.

Hoe luidt het argument dat bonussen zouden motiveren? Geld wordt hierbij gezien als de belangrijkste (en veelal enige) motivator. Het zou mensen prikkelen om harder in de gewenste richting te gaan lopen. Vandaar dat beloningsdeskundigen pleiten voor bonussen, met als doel het gedrag te sturen.

Vaak hebben deze deskundigen een economische achtergrond. Waar zij aan voorbijgaan, is dat geld helemaal niet zo'n belangrijke motivator is voor mensen als zij wel denken. Natuurlijk is geld belangrijk in onze samenleving; we moeten allemaal eten, drinken, de hypotheek of huur betalen. Maar dat wil niet zeggen dat alles om geld draait. Belangrijk is bijvoorbeeld ook of je het werk dat je doet leuk vindt, en of je je daarin kunt ontwikkelen.

Sterker, meer geld leidt niet noodzakelijk tot betere motivatie. Dit blijkt uit een klein experiment: deelnemers werden gevraagd om een uur lang een aantal zinloze activiteiten uit te voeren. Vervolgens werd hen verzocht om aan de mensen die na hen zouden komen, te vertellen dat het een erg leuk onderzoek was. De helft kreeg hiervoor vijf euro en de andere helft vijftig euro. En wat bleek? De overtuigingskracht van de eerste groep was veel groter. Deze mensen deden moeite het verhaal te geloven om het zo voor zichzelf te rechtvaardigen. De anderen wilden best een leugentje vertellen, maar deden dat met weinig overtuiging.

Bonussen lokken voornamelijk strategisch gedrag uit bij mensen. Dat wil zeggen, ze doen niet wat goed is voor de organisatie, maar richten zich vooral op wat goed is voor hun portemonnee.

Wat werkt dan wel? Om mensen te motiveren een stapje harder te lopen, werkt het doorgaans veel beter om te laten merken dat hun inspanningen worden gewaardeerd en zinvol zijn. Een schouderklopje en mensen fatsoenlijk en rechtvaardig behandelen doen meer dan een zak met geld. Met andere woorden: het komt vooral aan op 'met mensen kunnen omgaan', oftewel leiderschap tonen.

Dan het idee dat de internationale arbeidsmarkt dwingt tot exorbitante bonussen om topmensen te behouden, onder meer verdedigd door oud-ING-commissaris Wim Kok. Punt is dat de arbeidsmarkt waar topsalarissen worden uitgedeeld weinig transparant is. En zoals alle economen weten, bestaat er in zo'n situatie geen relatie tussen vraag en aanbod.

Kortom, bonussen als 'gedragsbeïnvloeders' zijn slechte instrumenten. Ook dienen ze geen hoger maatschappelijk doel. Er is dan ook geen goede rechtvaardiging voor. Als dergelijke bedragen nodig zijn om mensen aan te trekken dan wel te motiveren, houdt dit in feite in dat het slecht gesteld is met de kwaliteit van dat werk. Er zijn kennelijk geen mogelijkheden om voldoening uit het werk zelf te halen. En dan kunnen we maar beter overwegen om het soort werk te verbeteren (herontwerpen) of te automatiseren.

Eigenlijk is het dan ook vreemd dat er wetgeving nodig is om bonussen in te perken. Laten we hopen dat het voorbeeld van de ING-top vrijwillige navolging krijgt.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden