Van beeldreligie en Phil Bloom tot Popie Jopie

De rel die in januari 1964 rond het satirische Vara-programma 'Zo is het toevallig ook nog 's een keer' ontstond, is legendarisch geworden in de Nederlandse televisiegeschiedenis. Dat daarin het 'Onze Vader' werd misbruikt om een alledaags thema als verslaafd zijn aan de beeldbuis kritisch te belichten, was in de ogen van velen godslasterlijk.

Zo valt nog een aantal televisiegebeurtenissen te noemen die grote opwinding veroorzaakten. Denk aan Phil Bloom, die in oktober 1967 naakt op het scherm dreigde te komen met het dagblad Trouw in haar hand. De voorpubliciteit veroorzaakte zoveel commotie dat de VPRO-uitzending werd aangepast. Dat weduwe Rost van Tonningen in 1979 in een interview met Hans Verhagen volop gelegenheid kreeg haar verderfelijke nazi-opvattingen opnieuw uit te dragen zette eveneens kwaad bloed.

Het Omroepmuseum in Hilversum heeft onder het motto 'Schandalig' een interessante tentoonstelling samengesteld over programma's die in de loop der jaren deining hebben veroorzaakt. Uitgangspunt is dat radio en televisie een belangrijke rol hebben gespeeld en soms nog spelen in het doorbreken en bespreekbaar maken van maatschappelijke taboes. Wat daarbij opvalt is dat naarmate die gebeurtenissen verder achter ons liggen, de verbazing groeit dat mensen zich er eens zo over hebben opgewonden. Aan de andere kant zijn er ook schandalen geweest die nu nog veel grotere woede zouden opwekken dan weleer. De antisemitische moppen die Van Kooten en De Bie zich in 'Hadimassa' in 1972 veroorloofden, zouden nu niet worden toegestaan. Het pleidooi dat PvdA-Senator mr. E. Brongersma in 1978, geïnterviewd door Koos Postema, hield voor pedofilie zou nu, in het licht van de recente gebeurtenissen in België, waarschijnlijk als weerzinwekkend overkomen.

Je kritisch opstellen ten opzichte van het koningshuis ligt nog steeds zeer gevoelig. Cineast Jan Vrijman werd gedurende twee jaar uitgesloten van televisiewerk nadat hij op 31 augustus 1957, de dag waarop prinses Wilhelmina 77 jaar werd, met een nogal links programma de feestvreugde van velen verstoorde. Frits van der Poel werd ontslagen toen hij zich een grap ten koste van de in Canada wonende prinses Christina en hofgynaecoloog professor Plate had veroorloofd. Koningin Juliana werd in de 'Barend Servet Show' van de VPRO herhaaldelijk ongehinderd belachelijk gemaakt. Haar dubbelgangster maakte spruitjes schoon en nog verder ging die omroep toen het toilet op Soestdijk zogenaamd defect raakte. De NCRV kreeg grote moeilijkhedenen met haar aanhang nadat het rokje van een balletdanseres hoog opwaaide. Dat werd als 'zeer aanstootgevend' ervaren. Uitzendingen over 'foute Nederlanders' en onthullingen over het omstreden optreden van Nederlandse militairen in het voormalig Nederlands Indië werden evenmin in dank afgenomen. Nog steeds doen velen daar moeilijk over.

Soms greep de overheid in. Zo maakte toenmalig minister Luns van buitenlandse zaken zich sterk om een interview met de Franse politicus George Bidault door de KRO te voorkomen. Bidault was een tegenstander van het bevriende staatshoofd De Gaulle en het kabinet-De Quay wilde onder geen beding een diplomatieke rel met Frankrijk. De KRO liet zich uiteindelijk afschrikken door de dreigementen. Voorzitter Van Doorn protesteerde heftig tegen deze gang van zaken. Dezelfde Van Doorn verzette zich lateroverigens tegen het uitzenden door de KRO van het door Annie M. G. Schmidt geschreven liedje 'Op een mooie Pinksterdag'. Vooral het zwanger zijn zonder te weten wie de vader was vond de KRO-leiding ongeschikt voor de luisteraars.

Van dat alles is veel bewaard in de archieven. Toch is het niet zo dat ze bij het Omroepmuseum hebben geprofiteerd van het nieuwe Nederlands Audiovisueel Archief. De ervaring is dat dit archief wel het zoeken vergemakkelijkt, maar dat het erg moeilijk is van de diverse rechthebbenden toestemming te krijgen bepaalde scenes opnieuw uit te zenden. Ook blijken bepaalde geruchtmakende programma's spoorloos te zijn verdwenen. Daarbij wijst veel op opzet. De makers of de omroepen wilden waarschijnlijk van alle ellende af zijn en niet meer met deze zwarte bladzijden worden geconfronteerd. Van sommige al opgenomen uitzendingen die op het laatste moment werden afgeblazen zijn de banden weliswaar in de archieven bewaard, maar zelfs na jaren ontoegankelijk. Desondanks is er veel interessants boven tafel gehaald dat de komende maanden op monitoren en in kleine tijdelijke bioscoopzaaltjes in het Omroepmuseum is te zien en te horen. Foto's, brieven en attributen als het befaamde Popie Jopie kostuum, dat ten tijde van het pausbezoek in 1985 goede diensten bewees, maken een bezoek beslist de moeite waard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden