Interview

Van Aartsen wil eenzijdigheid van de Schilderswijk doorbreken

Jozias van Aartsen fietst regelmatig door de Schilderswijk. 'Hé, burgemeester!', hoort hij dan. 'Mensen schieten me aan.' Beeld Patrick Post

Burgemeester Van Aartsen van Den Haag hoopt met duurdere koopwoningen en studentenhuisvesting in de Schilderswijk nieuwe mensen te trekken, en succesvolle bewoners voor de buurt te behouden. Dat de wijk her en der op 'Istanbul' of 'een stad in de Maghreb' lijkt, vindt hij positief. 'Accepteer dat straks een meerderheid van de stadsbewoners een niet-westerse afkomst heeft. En handel ernaar.'

Hij fietst regelmatig door de Haagse Schilderswijk. Via de Hoefkade, de Vaillantlaan, een stukje Van Ostadelaan. "Mensen schieten me aan", zegt Jozias van Aartsen. "Met: 'Hé, burgemeester!' En dan luister ik gewoon even. Het gebeurt zelden dat er op mijn bureau een probleem ligt dat ik niet zelf eerder op de fiets heb gesignaleerd."

Zelfs toen er 'gedoe' was met criminele jongerenbendes op de Delftselaan ging Van Aartsen 's avonds gewoon even kijken, zonder ambtenaren of politiebegeleiding. "Ze verwachten me toch niet." Daardoor heeft hij een uitstekende informatiepositie. Naast de stukken in zijn tas, de adviezen van beleidsambtenaren en de soms opgewonden debatten in de vaak verdeelde raad, wordt de burgemeester nadrukkelijk gevoed door de gevoelens op straat.

Minder zichtbaar
Het is ingewikkeld besturen, zo'n voor Nederland unieke buurt met slechte statistieken. Soms handelt Van Aartsen zeer zichtbaar, toen bijvoorbeeld het debat ontstond na de publiciteit rond de 'Sharia Driehoek' in Trouw. Of bij het demonstratieverbod na de IS-oploop van afgelopen zomer. Vaker is hij minder zichtbaar, maar blijft hij zeer aanwezig. De Schilderswijk is een buurt die blijvend extra aandacht verdient.

Acht redacteuren van Trouw verbleven afgelopen maanden in de Schilderswijk, maakten gebruik van 75 bronnen en namen 100 uur aan interviews af. Ze troffen een buurt met een problematiek die ook elders bestaat, maar maakten ook kennis met het unieke: de combinatie van een 'stigmatiserende' geschiedenis, een concentratie en een verdieping van sociaal maatschappelijke problemen, onder een vergrootglas van media en politiek.

Van Aartsen herkent dat beeld, vooral dat van een bevolking die ondanks moeilijke leefomstandigheden een grote weerbaarheid toont. Hij is 'ongelooflijk trots op de Schilderswijk', zegt hij. "Ik heb grenzeloze bewondering voor al die mensen die op hun plek, soms in een heel klein stukje van de buurt, zo geëngageerd proberen hun wijk leefbaar te houden. Wat mij betreft verdienen ze allemaal een lintje."

"Ik verkondig overal: 'Hou eens op om de Schilderswijk als een plek van rampspoed neer te zetten'. Daarmee doe je de wijk veel kwaad. Solliciteren voor Nederlanders met een niet-westerse achtergrond is sowieso al een probleem. Maar als je Mohammed of Fatima heet én uit de Schilderswijk komt, dan is de beeldvorming zo sterk dat sommige bedrijven besluiten toch maar een ander te nemen."

Om de hoek
De burgemeester wil graag de nadruk leggen op de andere kant van de wijk. "De afgelopen tien jaar is de leefbaarheid verbeterd. Het is schoner en veiliger geworden." De Schilderswijk heeft alleen één geografisch nadeel. Zij ligt om de hoek van het Binnenhof. "Een Binnenhofbewoner die problemen in een stadswijk wil zien, staat sneller in de Schilderswijk dan in Amsterdam of Rotterdam. Dat geldt ook voor de media."

Ja, de Schilderswijk is in omvang uniek, zegt Van Aartsen. "Maar de problematiek verschilt niet van die in andere Nederlandse gemeenten. En het gaat vele malen beter dan in sommige Europese steden. In de banlieues van Parijs kan geen agent meer normaal over straat. De relatie tussen de politie en bewoners is hier beter, mede dankzij initiatieven vanuit de wijk."

Schilderswijkers hebben zich altijd afgezet tegen de politie en de overheid. Dat geldt ook voor de huidige wijkbewoners. Onderzoekers zien die afkeer sterker worden, maar Van Aartsen bestrijdt dat. "Het Haagse politiekorps doet veel aan verbinding met de gemeenschap. Het beeld dat door sommigen wordt opgeroepen, werp ik verre van mij. Ja, er zijn soms spanningen. Maar in welke tijd is dat niet geweest? Jongeren bewegen zich op straat. Daar komt ook een bepaalde cultuur bij kijken. Maar als jongen heb ik ook weleens een middag op het politiebureau gezeten."

Maghreb
Ook uniek is de samenstelling van de wijk, en dat bedoelt Van Aartsen positief. "Op sommige plekken is het net Istanbul of een stad in de Maghreb. Dat kun je problematiseren, maar deze internationalisering zal de komende jaren in Europa alleen maar toenemen. Nederland zal moeten accepteren dat straks een meerderheid van de stadsbewoners een niet-westerse afkomst heeft. Dus handel ernaar."

Met de kennis van nu had de wijk in de jaren zeventig en tachtig nooit zo herbouwd moeten worden, is de analyse vaak, met veel grote goedkope huurwoningen, gestapeld op elkaar. Maar aan die discussie weigert Van Aartsen mee te doen. 'Leunstoel-praat', noemt hij dat.

"Ik kan en wil geen afstand nemen van beleid uit het verleden. Ik zie de wijk als een gegeven. Klaar. En vergeet niet dat het destijds de bewoners waren die het bestuur vroegen de cityvorming te staken en de buurt via het oude stratenpatroon te herbouwen."

Eigen rol
De negatieve publiciteit die de afgelopen jaren over de wijk is geweest, ziet Van Aartsen ook als een 'blessing in disguise'. "Het laatste anderhalf jaar is er nieuwe energie in de wijk losgekomen. De inwoners hebben gezegd: wij laten ons niet op die manier neersabelen." Dat kun je als burgemeester alleen maar omarmen. Maar de gemeente heeft ook een eigen rol. Het college zet in op een ander type woningen in een hoger segment, zodat Schilderswijkers die het beter krijgen binnen de wijk kunnen verhuizen, terwijl deze koopwoningen ook mensen van buiten moeten aantrekken.

"Maar we lokken ook studenten, terwijl bollebozen uit de Schilderswijk tegenwoordig ook ín de stad kunnen studeren en niet per se naar Leiden hoeven."

De burgemeester heeft ook een droom die moeilijker uit te voeren is. "Ik zou de Schilderswijk graag een stuk groener zien, met bomen in de straten en lommerrijke parken." Ten koste van wat? "Vraag me niet hoe, maar mag een bestuurder op enig moment een mooi plan hebben? 'Une idée en marche', zeggen de Fransen."

Speciale bijlage

Vandaag brengt Trouw een speciale bijlage over de Schilderswijk in Den Haag. Lees hier wat hoofdredacteur Cees van der Laan schrijft over de ontstaansgeschiedenis van die bijlage.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden