Valt ongekroonde koning Bibi nu van zijn troon?

Omringd door veiligheidsmensen begaf Bibi Netanyahu zich vorige week op de beroemde markt van Jeruzalem, Manache Yehuda.Beeld afp

Het is morgen erop of eronder voor de Israëlische premier Bibi Netanyahu. Wordt hij herkozen of niet? De onvrede over zijn leiderschap explodeerde de afgelopen tijd. 'We zijn Bibi zat. We willen verandering.'

Hij is de vanzelfsprekende leider, maar wordt soms bijna letterlijk uitgekotst. Bibi Netanyahu. Op Ben Gurion na (de stichter en eerste premier van de Joodse staat, red.) is hij de langst zittende minister president van Israël. De verkiezingen morgen draaien eigenlijk maar om één kwestie: Bibi of geen Bibi?

Het leek erop dat hij gewoon weer zou winnen, toen Netanyahu een paar maanden geleden nieuwe verkiezingen uitschreef. Vol zelfvertrouwen stond hij twee weken geleden nog voor een luid applaudisserend Amerikaans Congres, waar hij zijn reputatie waarmaakte: een bevlogen redenaar, die meeslepend een angstaanjagend beeld weet op te roepen van wat de Joodse natie bedreigt, Iran voorop.

Bibi was lang de sterke man van Israël. De trouwe aanhang van Likud steunde hem onvoorwaardelijk. Maar er zitten scheurtjes in zijn reputatie, en die zijn groter en wijder geworden. Terwijl hij in Washington scoorde, kreeg hij er thuis van langs. De al veel langer aanwezige onvrede is de laatste weken in volle omvang bloot komen te liggen.

Victory 2015
'Heel simpel: we gaan hem vervangen', staat er op het T-shirt van een jonge activist die een grote stapel aanplakbiljetten naar de auto draagt. Er heerst nerveuze opwinding op de Rothschild Boulevard in Tel Aviv. Dit is het hoofdkantoor van V15, ofwel: Victory 2015.

Het begon een paar maanden geleden met twee jongens die zeiden: 'We zijn Bibi zat, we willen verandering.' Nu hangt er op hun kantoor, in niet de minste straat van Tel Aviv, een gevelgrote poster met de tekst: 'Nu winnen wij.' Er spreekt zelfvertrouwen uit, of wellicht jeugdige overmoed. Overal zijn ze aanwezig, met advertenties, YouTube-filmpjes en vrijwilligers op straat.

Ze hebben binnen- en buitenlandse donoren en inmiddels vele duizenden sympathisanten. "Van Haifa, Jeruzalem en Tel Aviv helemaal tot in het zuiden. Elke dag komen er nog nieuwe mensen bij", zegt Dan Shika, een van de V15-activisten van het eerste uur.

"Bibi maakt zich alleen zorgen om zijn eigen macht. Die wil hij koste wat het kost behouden. Hij heeft totaal geen aandacht voor wat de mensen in dit land bezig houdt. Iran is het enige waarover hij praat", zegt Shana Kratasti, die zich aansloot op een huisbijeenkomst van V15.

Een poster van Netanyahu in Tel Aviv werd beklad.Beeld ap

Op dit soort avonden probeerde de beweging vrijwilligers warm te maken om mee te doen in de strijd tegen de premier. De werkwijze is geïnspireerd op de campagne van de Amerikaanse president Obama: van deur tot deur gaan om mensen die links willen stemmen aan te moedigen ook daadwerkelijk naar de stembus te gaan. Vooral niet thuis te blijven op verkiezingsdag.

'Koning Bibi', zo zette het Amerikaanse weekblad Time hem ooit op de cover. Bibi Netanyahu is de gekozen premier, maar gedraagt zich als de ongekroonde koning van Israël, vinden velen. Hij presenteert zich bovendien in toenemende mate, tot ergernis van Joden in Europa en de Verenigde Staten, als de leider aller Joden.

Arrogant
"Ik ga op een historische missie", verklaarde hij voor vertrek naar Washington om daar, tegen de zin van president Obama, het Congres toe te spreken. "Ik voel me de afgezant van alle Israëliers, ook van degenen die het niet met me eens zijn, van het hele Joodse Volk." Het ontketende een lawine aan kritiek, waarbij het meest gehoorde commentaar was: 'Arrogant'.

De levensstijl van de familie Netanyahu wordt door de linkse media die hem haten (en daar geen geheim van maken) al jaren breed uitgemeten. De incidenten stapelen zich op. Maandelijks vele kilo's ijs van een speciale leverancier (Bibi houdt van pistaccio en vanille, onthulde de pers) op staatskosten. Het bed dat hij voor meer dan 125.000 dollar in een vliegtuig liet bouwen voor een vlucht naar Londen, omdat het echtpaar graag wilde slapen.

Heel recent: zijn echtgenote Sara bleek het statiegeld van flessen drank, uit staatskas betaald, in de huispot te hebben gestort. Sara wordt met graagte neergezet als het kwade genius en roept bijna meer walging op dan Bibi zelf. Vraag iemand naar Bibi en vaak is het antwoord is: 'Sara, o help Sara!'

Luxe levensstijl
De luxe levensstijl van het echtpaar met zijn drie huizen komt vooral hard aan bij de velen die, ook al hebben ze al jaren een baan, en soms een dubbele, niet fatsoenlijk kunnen wonen. De huizenprijzen zijn de afgelopen jaren onder de regering Netanyahu geëxplodeerd: tussen 2009 en 2014 zijn koophuizen 55 procent duurder geworden, de huren zijn met 30 procent gestegen. Huizenprijzen hebben voor veel kiezers dan ook veel meer prioriteit bij deze verkiezingen dan veiligheid waarmee Netanyahu traditioneel scoort.

In een opmerkelijk media-offensief eind vorige week (de premier geeft gewoonlijk weinig interviews) waarin hij vrijwel alle Israëlische media te woord stond, gaf hij toe dat de huizenprijzen omlaag moeten. "Dat is een primaire missie, dat ontken ik niet. Ik heb als premier veel gedaan. Er staat ons nog veel te doen." Netanyahu probeert het tij te keren. Maar zijn tegenstanders zijn z'n eerste reactie op het 'huizenrapport' niet vergeten. Huizenprijzen zijn een serieuze kwestie, zei hij toen, maar er is een veel groter belang dan wonen - en dat is: leven. "De grootste bedreiging voor ons leven is een nucleair Iran," zo tweette hij.

Israëliërs protesteren met een sit-in-actie op de Rotschild Boulevard in Tel Aviv tegen de hoge huur- en huizenprijzen in Israël.Beeld afp

Niet ver van Rothschild Boulevard is het perscentrum van Tel Aviv. Vandaag het toneel van een wat ongebruikelijk gezelschap: vijf zeer oude mannen. Grijs of kaal, ingevallen wangen, strakke lippen. Maar opmerkelijk levendig is hun boodschap, bij vlagen opgewonden.

"De publieke diplomatie van Israël is één grote mislukking. Europa haat ons. Ze hebben genoeg van ons. We verliezen steun op de universiteiten in Amerika", zegt Shabtai Shavit, voormalig hoofd van de inlichtingendienst Mossad tegen de verzamelde pers. "Het anti-Israël sentiment heeft hoogten bereikt die we nooit eerder hebben gezien. En wie is verantwoordelijk voor onze publieke diplomatie?", vraagt hij retorisch.

Inlichtingendiensten
Wie zou luisteren naar een paar gepensioneerden, ware het niet dat zij de crème de la crème zijn van de belangrijkste instellingen van Israël: de inlichtingendiensten, het leger, de politie. Ze hebben zich van hun voormalige werkgever afgekeerd. Ze voeren campagne tegen Netanyahu.

Een paar maanden geleden traden ze voor het eerst met zorgen naar buiten: Israël is niet veiliger maar juist onveiliger geworden onder het leiderschap van 'Mr. Veiligheid'. Zijn Iran-politiek vinden ze een drama (ruzie maken met Israëls beste bondgenoot VS), zijn gebrek aan vredesoverleg met de Palestijnen gevaarlijk (de twee-statenoplossing raakt steeds verder uit zicht) en zijn Gaza-aanpak (de zoveelste oorlog met vele slachtoffers) visieloos.

Het is grappig, zegt de oprichter van de beweging Amnon Reshef ironisch. "Wij waren officieren die bereid waren hun leven te geven voor de staat Israël. Ik heb in alle oorlogen gediend. Als mensen mij verrader noemen, lach ik daar alleen maar om."

Hij reageert op kritiek uit het Netanyahu-kamp: "Boodschappers van links, gefinancierd door miljoenen dollars van linkse buitenlandse groepen", zegt de partij van Netanyahu over de ex-generaals. Honender nog werd het optreden van Meir Dagan, voormalig hoofd van de Mossad, op een anti-Bibi-demonstratie onlangs in Tel Aviv neergezet. "Hoe triest is het te zien hoe een man die ik ooit vereerde, oud en pathetisch is geworden", schreef een commentator in Israël Hayom, de gratis krant die wordt gezien als de lijfkrant van Netanyahu, en - over buitenlandse donoren gesproken - wordt gefinancierd door zijn Joods-Amerikaanse supporter, de miljardair Sheldon Adelson.

Rampspoed
Een kwartiertje lopen bij het perscentrum vandaan, doemt een metershoge poster op met deze klare taal: 'Wij of zij'. Dit is het hoofdkwartier van Likud. 'Wij', dat is Bibi. Met de boodschap: alleen onder mij is Israël veilig. De foto op de poster laat de staatsman in vol ornaat zien. Onberispelijk gekapt en gekleed, een doordringende blik en een hele lichte glimlach die lijkt te zeggen: leer mij de wereld en zijn gevaren kennen.

'Zij', dat is: de Zionistische Unie. Ofwel: rampspoed. "Ze hebben nul leiderschap", zegt Netanyahu over de partij die hem van de troon dreigt te stoten. Ze zijn zwakkelingen die bezwijken onder de druk van Europa en de VS. "Ze zullen alles zomaar weggeven", waarschuwt hij.

De Zionistische Unie is de fusie van de Hatnuah-partij van Tzipi Livni en de Arbeidspartij, onder leiding van Isaac Herzog. Ze gaan verrassend aan kop in de peilingen. Veel linkse en centrum-linkse Israëliers overwegen op Herzog te stemmen uit strategische overwegingen: om Bibi te verslaan.

Het maakt Likud nerveus. Telefoontjes naar perswoordvoerders worden niet beantwoord. Soms wordt de telefoon opgenomen, dan luidt het: 'Ik ben druk, ik bel u zo terug.' Er wordt niet teruggebeld. Bij een bezoek aan het Likud-hoofdkwartier in Or Yehuda worden we weggejaagd.

Scheldpartij
Een bezoek van Netanyahu aan de beroemde markt van Jeruzalem, Manache Yehuda, werd stil gehouden voor de pers. Op die markt zitten traditioneel zijn aanhangers. Wat viel er te vrezen? Te vrezen viel dat hij een scheldpartij naar zijn hoofd zou krijgen. Het bezoek werd alleen vastgelegd door camera's van Likud.

Dat wil niet zeggen dat de 'Likudniks' zich massaal van hem afkeren. Op de markt van Rishon Lezion, ook een plek waar Likud vanouds veel aanhang heeft, roept de ene na de andere marktkoopman ons toe: 'Bibi, alleen Bibi!' Omdat hij zich teweer durft te stellen, zeggen ze, tegen de Arabieren, tegen Iran. "Bibi zit in ons bloed", zegt een fruitverkoper terwijl hij op de aderen in zijn arm wijst.

"Ik blijf op Bibi stemmen, zelfs als het leven duur is", zegt een jonge vrouw. "Het belangrijkste is dat de gebieden bij ons blijven. Waarmee ze bedoelt: de bezette Westelijke Jordaanoever. "Het leven is duur, maar er is veiligheid". Een oudere vrouw voegt toe: "Voor Tzipi Livni ben ik bang, zij zal alle grond aan de Arabieren geven."

Maar ook op de markt kalft zijn gezag wat af. Een deel van de kiezers slaat rechtsaf. Ze vinden Netanyahu te soft, willen meer garanties dat de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever nooit ontmanteld worden. Sommige kiezers slaan af naar het midden. Ze vinden dat hij te weinig oog heeft voor hun levensomstandigheden. "Ik heb mijn hele leven Likud gestemd", zegt Nathan (70). "Ik wilde veiligheid. Maar nu is het daarboven net een aristocratie", zegt hij over het gezin Netanyahu. "Hij is rijk, en kijkt niet om naar de eenvoudige mensen. Ik ga bij hem vandaan."

Bibi Netanyahu, jarenlang was hij de ongekroonde koning van Israël. Morgen zal blijken of er nog genoeg Isaeliërs in hem geloven, om hem de mogelijk langstzittende premier van Israël te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden