Valse hoop, Joanna

Komende zomer wordt het WK voetbal in Zuid-Afrika afgewerkt. ’Tegenlicht’ wierp maandag de vraag op wat dit toernooi het land zal opleveren. Een lastige kwestie, omdat er tal van kanten aan de zaak zitten. Niet zo geschikt dus eigenlijk voor het VPRO-magazine, dat zich juist profileert door één kant te belichten: De andere kant.

Die andere kant was, vrij vertaald: het WK voetbal levert Zuid Afrika geen bal op. Het kóst alleen maar ballen. En vermoedelijk klopt dat.

De FIFA is verworden tot een durfkapitalist die onvolgroeide (maar wel kansrijke) economieën de hand reikt en vervolgens leegzuigt. Met wurgcontracten worden de exclusieve sponsors beloond en de lokale ondernemers buitenspel gezet. Arm blijven zo de inwoners van de sloppenwijken van Johannesburg.

Ook die nieuwe metrolijn die er ineens ligt, moet nog jaren door de bevolking worden afbetaald. De meeste stadions zijn na drie weken lol pardoes onbruikbare kostenposten. De mooie beloften van de FIFA aan het organiserende land, en die van de politici tegenover hun onderdanen in de aanloop van zo’n toernooi, komen nooit uit. Kandidaat-landen kruipen desondanks voor de FIFA, of ze nu arm zijn of rijk.

In ’Tegenlicht’ vertelde één van de hoofdrolspelers hoe Franz Beckenbauer (Uitvoerend Comité FIFA) vanuit zijn helikopter aangaf waar het belangrijkste stadion moest komen. Dat Greenpoint Stadium staat nu dus daar en niet in de achterstandswijk waar Zuid-Afrika het wilde hebben. Waarmee de boodschap van ’Tegenlicht’ dus luidde: Valse hoop, Joanna.

Maar de invalshoek kan met hetzelfde gemak worden omgedraaid. Want zien we niet juist een positieve verschuiving bij de toewijzing van grote sportevenementen?

De Olympische Spelen van China vorig jaar, het WK voetbal in Zuid-Afrika komend jaar, het WK voetbal 2014 én de Olympische Spelen van 2016 naar Brazilië; allemaal landen in opkomst, waarvan het tot voor kort voor onmogelijk werd gehouden dat zij ooit kans zouden maken.

Dat is winst.

Het punt is: het effect van grote evenementen als de OS en de WK voetbal - voor zover dat effect überhaupt meetbaar is - wordt overschat. Door de juichende organisatoren én door de huilende critici, die meegaan in het overspannen verwachtingspatroon door te suggereren dat het probleem van de mensenrechten wel even wordt opgelost door drie weken te voetballen.

’Geëngageerde’ cabaretiers (Neerlands Hoop, 19’78, Erik van Muiswinkel c.s., 2008) hielden die overschatting in stand door Nederlandse sporters bijkans persoonlijk verantwoordelijk te stellen voor misstanden in ándere landen.

Onderschatten moet je het echter óók weer niet, omdat een WK voor de hele wereld een onuitwisbare indruk achterlaat. En juichen juist de bewoners van de sloppenwijken niet het hardste om de komst van het toernooi? Voor hen is een kaartje onbetaalbaar, maar de beleving van zo’n WK is dat ook. De les van ’Tegenlicht’ blijft overigens wel gewoon overeind: Een WK voetbal gaat allang niet meer om de pegels op het doel. Het doel is de pegels.

Gespreksleidster conferentie: „U lijkt meer bezig met het in de markt zetten van Zuid-Afrika dan met duurzame verbeteringen in het leven van een kind in Guguletu.”

Helen Zille (premier Westelijke Kaap Provincie): „Je verbetert het leven van dat kind niet als je het imago van Zuid-Afrika niet verandert en beseft dat we wereldklasse moeten bieden. Investeringen doen, de misdaad terugdringen en de infrastructuur verbeteren, zodat we met een actieve economie een wereldspeler kunnen worden.”

Ashwin Desai (auteur ’We are the poors’): „Dat is weer een ander soort gebakken lucht, vanuit een andere invalshoek. We willen een wereldspeler worden. Zelfs in het voetbal zijn er maar weinig spelers van wereldklasse. Dat om te beginnen. En ten tweede: Wat doen de anderen? Waarom wil je een speler van wereldklasse zijn? Wat is wereldklasse? Je stopt geld in stadions, je geeft de FIFA geld, zet Zuid-Afrika in de markt. Maar in de stad die zij bestuurt wonen mensen zonder stromend water, zonder WC.”

Uit ’Tegenlicht’, maandag 16 november, 20.55 uur, VPRO, Nederland 2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden