Vallen, opstaan en weer doorgaan

Annejet van der Zijl over de veerkracht van de suikertante van prins Bernhard

PAUL VAN DER STEEN

Ook gravin Kotzebue zag het misgaan met het huwelijk van koningin Juliana en haar vroegere buurjongen, prins Bernhard. "Het is zo vermoeiend dat mensen niet wat aardiger tegen elkaar zijn", schreef ze erover in een brief aan haar stiefzoon Heiner.

De vonk tussen de twee was begin 1936 overgeslagen in Garmisch-Partenkirchen. Van de gravin, geboren als Allene Tew, leende Bernhard een auto en geld om naar de Zuid-Duitse wintersportplaats te reizen. In de zomer van datzelfde jaar begeleidde zij hem tijdens de onderhandelingen over een huwelijksovereenkomst met Juliana, haar moeder en Nederlandse ministers in het Zwitserse Bad-Weissenburg. Op de trouwerij begin 1937 verschafte de gefortuneerde Amerikaanse 'tante' Bernhard het aura van rijkdom dat zijn eigen huis node miste. Tijdens de daaropvolgende huwelijksreis onderging Juliana dankzij de gravin een metamorfose. De prinses uit de polder werd een vrouw van de wereld.

Succesauteur Annejet van der Zijl stuitte voor het eerst op Allene Tew (1872-1955) tijdens haar onderzoek voor het in 2010 verschenen boek 'Bernhard. Een verborgen geschiedenis'. Vrijwel onmiddellijk wist ze dat een volgend boek over deze vrouw moest gaan. Ze had zin in een boek over de grote wereld en was gefascineerd door de manier waarop mensen met tegenslagen in hun leven omgaan.

Tew, peetmoeder van prinses Beatrix, kreeg een onwerkelijke portie leed te verwerken. Als jong meisje moest ze vanwege een zwangerschap trouwen met de zoon van een man die puisant rijk werd door een zogenaamd geneeskundig kruidendrankje. Het bleek de eerste van vijf huwelijken (drie Amerikanen, een Duitser en een Rus) te zijn, waarvan alleen het middelste echt gelukkig was. Echtgenoten ontpopten zich als drinkebroers en gokverslaafden. Een aantal overleed voortijdig. Van twee liet Tew zich scheiden, een schande in die jaren. Haar zoon en dochter kwamen jong en zeer kort na elkaar om het leven.

'Geblutst en gekrast door het lot' noemt Van der Zijl haar hoofdpersoon in het boek en dat is een understatement van jewelste. Toch wist Tew steeds weer de draad op te pakken. Dat vergde dat ze zichzelf bij elkaar raapte, maar ook dat ze nieuwe plekken veroverde en zich invocht in families en sociale omgevingen (nouveau riche, Amerikaanse oude rijken, adel) die haar niet per se gunstig gezind waren. Daarbij kwam het harde oordeel van de buitenwereld. Eerst had The New York Times het nog over 'the richest and saddest of New York's socially celebrated widows', later werd ze betiteld als 'een eeuwige Assepoester' en zelfs als een berekende fortuin- en titeljaagster.

Zeker, geld hielp Tew keer op keer op te krabbelen, maar kan niet verklaren waar ze steeds opnieuw de mentale veerkracht vandaan haalde om door te gaan. Van der Zijl zoekt het deels bij een soort verinnerlijkte Amerikaanse pioniersgeest. Niet achterom- maar vooruitkijken. 'Houd altijd moed' als een krachtig devies.

Het moderne idee dat verdriet door er veel over te praten, verwerkt of zelfs geheeld kan worden, bestond nog niet. Tew zweeg zoals de Victoriaanse mores dat voorschreven, en droeg haar noodlot. Misschien niet eens zo verkeerd, concludeert Van der Zijl, die door het werken aan 'De Amerikaanse prinses' naar eigen zeggen een minder eendimensionaal beeld kreeg van de Victoriaanse mens. Die was ook energiek, stoer en sociaal.

Hetzelfde door de auteur met bewondering beschreven Victoriaanse, stoïcijnse masker maakt dat de lezer Tew minder goed leert kennen dan die misschien wel zou willen. Haar echte denkwereld blijft ondanks het gedegen zoekwerk van Van der Zijl grotendeels verborgen. Het maakt dat veel van de bijfiguren, onder wie nogal eens foute mannen, vaak meer kleur hebben dan de hoofdpersoon.

Met die beperking beschrijft 'De Amerikaanse prinses' met veel vaart een vol en fascinerend leven in de Nieuwe en Oude Wereld, waarin behalve persoonlijke beslommeringen ook alle hoogte- en dieptepunten van de geschiedenis van de eerste helft van de twintigste eeuw (wereldoorlogen, revolutie, crisis) aan de orde komen. Een boek als een achtbaanrit waar ieder hoogtepunt voor Tew vrijwel onvermijdelijk gevolgd lijkt te worden door peilloze dieptes. Non-fictie met meer drama dan een roman zou verdragen.

Zoals Van der Zijl zelf al eerder heeft gezegd: tegen de werkelijkheid kun je niet op verzinnen.

Annejet van der Zijl: De Amerikaanse prinses Querido; 280 blz. euro 22,50

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden