Valeant speelt vuil spel in farmacie

Aandelenkoers Canadees-Amerikaans bedrijf keldert vanwege onderzoeken justitie en toezichthouder

Zo veel mogelijk geld wringen uit zieken, ziekenhuizen en verzekeraars. Er zijn concerns die dat proberen. Valeant Pharmaceuticals bijvoorbeeld. De Canadees-Amerikaanse firma raakte in opspraak door forse prijsverhogingen van sommige van zijn medicijnen. Nu blijkt dat er van alles mis is met het bedrijf dat model is komen te staan voor de ranzige kant van de Amerikaanse farmacie.

Die kant wordt zichtbaar op 26 april 2015 als The Wall Street Journal onthult dat Valeant de prijzen van twee medicijnen fors heeft verhoogd. Valeant heeft in februari een bedrijf gekocht dat die middelen maakt. Een dag na die koop worden de prijzen van die medicijnen (Nitropress en Isuprel) respectievelijk verdrie- en verzesvoudigd. Ziekenhuizen klagen in de krant over die plotse prijsopdrijving.

Tot reuring leidt de onthulling aanvankelijk niet en J. Michael Pearson lijkt weinig te vrezen te hebben. Pearson, sinds 2008 topman van Valeant, heeft naam gemaakt met een serie overnames - grotendeels gefinancierd met geleend geld.

Zo is Valeant uitgegroeid tot een middelgrote farmaceut. Hoewel farmaceut? Pearson zet steevast het mes in zijn aankopen en dat mes treft ook de researchafdelingen. Pearson is niet geïnteresseerd in nieuwe medicijnen en zeker niet in het prijzige onderzoek daarnaar. Pillen verkopen, dat is wat hij wil.

De snelle groei prikkelt beleggers. Valeant wordt een Wall Street darling. In augustus 2015 is een aandeel 27 keer zo veel waard als bij Pearsons aantreden. Tot de aandeelhouders behoort de Nederlandse pensioenbelegger APG.

In 2014 maakt Pearson zijn claim to fame als hij een bod doet op het veel grotere Allergan. De poging strandt, het grote Pfizer gaat er met de maker van botox vandoor. Een andere koop slaagt wel: Sprout. Het is geen grote deal, maar Sprout maakt wel een geruchtmakend product: een viagra-versie voor vrouwen.

Als de koers van Valeant in augustus op zijn hoogtepunt is, ontstaat er alsnog reuring. Senator Bernie Sanders, nu de Democratische uitdager van Hillary Clinton, eist opheldering over de prijsverhogingen. Een paar weken later vragen 18 senatoren, allen Democraten, om een gerechtelijke stappen tegen het bedrijf.

In oktober gooit Deutsche Bank olie op het vuur. Uit onderzoek van de bank blijkt dat 54 medicijnen van Valeant in 2015 gemiddeld 66 procent duurder zijn geworden. Een jaar ervoor waren ze al 50 procent in prijs gestegen.

Pearson zal het later omfloerst toegeven: dat de omzetstijging die Valeant heeft geboekt vooral het gevolg is van prijsverhogingen - niet van toegenomen verkopen. Eind oktober kondigt hij een soort tijdelijke prijsstop aan. Het aandeel, dat na de oproep van de 18 senatoren al aardig wat waarde heeft verloren, raakt in een vrije val. Want als Valeant zijn prijzen niet verhoogt, hoe moet het dan het geld voor al die aankopen terugverdienen?

Nu, vijf maanden later ziet het er slecht uit voor Valeant, dat zo'n 17.000 mensen in dienst heeft. Beschuldigingen dat de boekhouding niet op orde zou zijn, heeft het bedrijf inmiddels bevestigd. De presentatie van de jaarcijfers is uitgesteld. Als die presentatie niet snel komt, kunnen schuldeisers aan de poort gaan rammelen. En schulden heeft Valeant volop: zo'n 30 miljard euro.

In de top broeit het. Pearson heeft zijn vertrek aangekondigd. Zijn medebestuurder Howard Schiller is gevraagd op te stappen omdat hij 'incorrecte informatie' zou hebben verschaft over de resultaten. Schiller ontkent en weigert te vertrekken.

De Amerikaanse justitie, de Senaat en de toezichthouder op de Amerikaanse beurzen, de SEC, doen onderzoek naar het bedrijf. Het aandeel heeft sinds augustus bijna 90 procent van zijn waarde verloren.

Hiv-medicijn gaat van 13,50 dollar naar 750 dollar

Valeant Pharmaceuticals is niet het enige bedrijf dat vorig jaar in de VS in opspraak raakte vanwege extreme prijsverhogingen van zijn medicijnen. Er waren er meer en ze volgden een weg die Valeant ook bewandelde. Net als Valeant kochten die bedrijven relatief kleine farmaceuten op die meestal generieke medicijnen maakten. Normaliter leveren die 'generieken' weinig geld op: de patenten zijn verlopen en iedereen kan die medicijnen in principe namaken.

Maar als zo'n generiek medicijn voor een specifieke doelgroep is bestemd en er weinig alternatieven voor handen zijn, kan zo'n pil toch een goudmijn zijn. Tenminste, als de prijzen fors worden verhoogd.

Dat is wat Valeant deed en wat die andere bedrijven ook deden. Het gezicht van die praktijken is Martin Shkreli geworden, de jonge (32) baas van de kleine farmaceut Turing Pharmaceuticals. Turing besloot de prijs van een medicijn (Daraprim) dat al sinds 1953 verkrijgbaar is en dat tegenwoordig vooral door hiv-patiënten wordt gebruikt, vorig jaar in een klap 55 keer zo hoog te maken: van 13,50 dollar per pil naar 750 dollar per pil.

Half Amerika viel over Shkreli heen, maar die was daar niet van onder de indruk. "Wat is er mis mee. Ik dien gewoon het belang van mijn aandeelhouders", antwoordde hij zijn critici. Later zei Shkreli ook nog dat hij spijt had van de prijsverhoging. "Ik had de prijs nog meer moeten verhogen."

Inmiddels rijst wel de vraag waarom beleggers zolang zo veel vertrouwen hadden in Valeant. Veel winst maakte het bedrijf niet. Het kocht zich suf en stak zich diep in de schulden. Het verhuisde na een overname naar Canada, waar het minder belasting hoefde af te dragen dan in de VS - een stap die grote Amerikaanse farmaceuten, waaronder Pfizer, later zouden volgen. Het betaalde torenhoge bonussen uit aan bestuurders als die hun targets hadden gehaald. En het verdiende geld met twijfelachtige prijsverhogingen. Allemaal zaken die beleggers wantrouwig hadden moeten maken. Rond het jaar 2000 vielen in andere branches bedrijven met zulke praktijken (Enron, Worldcom) met veel geraas om.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden