Vaker vrijspraak in VS na legale smoesjes Het excuus mishandeling is altijd raak

New York - Na maandenlange processen heeft de jury in de Texaanse stad Fort Worth begin november Damian Osby tot levenslang veroordeeld voor de moord op Marcus en Willie Brooks. Osby is volgens zijn advocaten onschuldig, omdat de 18-jarige zwarte jongere lijdt aan 'urban survival syndrome'.

Dat syndroom is een gevolg van een traumatische overlevingsstrijd in de moderne stad - in dit geval van zwarte jongeren in Amerikaanse getto's. In deze oorlogszones geldt het motto 'doden of gedood worden' en in die gemoedstoestand schoot Osby op een verlaten parkeerplaats de twee ongewapende jongeren dood.

In de staat Virginia sprak een jury een vrouwelijke arts vrij, die, gearresteerd wegens rijden onder invloed, zich agressief had gedragen tegenover een politieagent. De grond voor de vrijspraak was dat ze aan PMS (Pre-Menstrual Syndrome) leed, daardoor sneller alcohol opnam en sneller geprikkeld raakte.

Colin Ferguson opende eerder dit jaar tijdens het spitsuur in de trein van New York naar Long Island het vuur op forensen, omdat hij zou lijden aan black rage. Zijn advocaat verklaarde die zwarte woede uit de eeuwenoude rassendiscriminatie tegen zwarte Amerikanen.

Jeremy Rifkin vermoordde zeventien vrouwen omdat hij 'door zijn biologische moeder in de steek was gelaten'. Rifkins verdediging was gebaseerd op het 'adoptiekind-syndroom', dat ook van tientallen andere Amerikanen moordenaars zou hebben gemaakt.

Het zijn maar enkele voorbeelden van syndromen, trauma's en psychische en legale smoesjes die steeds meer criminelen vrijspraak opleveren. Een beroemde jurist, Alan M. Dershowitz, windt zich daarover op in zijn recente boek 'The Abuse Excuse. And Other Cop-outs, Sob Stories and Evasions of Responsibility'. Dershowitz - Harvard-professor en advocaat van onder anderen Mia Farrow en junkbond-koning Michael Milken - maakt zich zorgen over het Amerikaanse rechtssysteem. Hij vaart uit tegen advocaten die met smoesjes criminelen uit de gevangenis proberen te houden, tegen jury's die erin trappen, en in het algemeen tegen neiging om iedereen en alles de schuld te geven behalve jezelf. Amerika, vindt hij, “heeft massaal afstand genomen van persoonlijke verantwoordelijkheid”.

De uitvluchten en smoesjes waarvan advocaten zich bedienen, brengt Dershowitz onder één kernbegrip: het 'mishandelings-excuus'. Zo ongeveer de hele natie kan zich daarachter verschuilen, zegt hij, want vrijwel iedereen is inmiddels seksueel misbruikt of mishandeld, van televisiester Roseanne tot de hele familie Jackson. En omdat iedereen slachtoffer is, is niemand meer verantwoordelijk voor zijn of haar daden.

Dershowitz bedacht de term naar aanleiding van twee recente rechtszaken, met in de hoofdrollen Lorena Bobbitt en Eric en Lyle Menendez. De broertjes Menendez schoten pa en ma in koelen bloede dood en gingen er met miljoenen dollars vandoor. Ze wisten de jury ervan te overtuigen dat jarenlange mishandeling door hun vader hen tot moord had gedreven. Maar als dat zo was, waarom liepen ze dan niet van huis weg en vermoordden ze ook hun moeder, die hen nooit had mishandeld? Dershowitz heeft geen medelijden met de verwende, steenrijke broers, die nog steeds op een veroordeling wachten. Hetzelfde geldt voor Lorena Bobbitt, die in juni 1993 haar mans penis afsneed. Ze handelde volgens haar advocaat in een vlaag van verstandsverbijstering. Maar waarom liep ze niet gewoon weg van haar verkrachtende echtgenoot John Wayne?

De boodschap van deze twee rechtszaken is tweeledig. Iedereen weet nu dat het systeem het je vergeeft, als je het recht in eigen hand neemt. En Amerikaanse advocaten weten: als alles mislukt, gebruik dan het mishandelingsexcuus. Dat is altijd raak.

Rechtskundige smoesjes zijn niet van vandaag of gisteren. In de late jaren zeventig werd politieagent Dan White veroordeeld wegens doodslag en niet wegens moord op de burgemeester van San Francisco en raadslid Harvey Milk. White werd niet toerekeningsvatbaar geacht, omdat hij zou zijn bedwelmd door de kleur- en smaakstoffen in junkfood. Deze verdediging staat bekend als de Twinkie defense, naar de merknaam van de cake die White graag nuttigde.

Sindsdien is het bergafwaarts gegaan, aldus Dershowitz. Steeds gekkere smoezen worden voor zoete koek geslikt. In talkshows, vooral die van Oprah Winfrey, verschijnt de ene mishandelde echtgenote na de andere, die haar partner van het leven beroofde. De publiekstribunes applaudiseren luid voor slachtoffers die het recht in eigen hand hebben genomen. Van een eerlijke rechtsgang is natuurlijk geen sprake meer, want de vermoorde echtgenoot kan zich niet meer verdedigen.

Als de Menendez-broers of Lorena Bobbitt niet verantwoordelijk worden gesteld, waar gaat het dan naar toe met Servische oorlogsmisdadigers of Palestijnse terroristen? Ze hebben allemaal wel een smoesje om hun Bosnische of Israëlische buren de keel af te snijden.

Er is genoeg reden tot zorg over het Amerikaanse rechtssysteem, maar Dershowitz meet met twee maten. Hij is adviseur van O. J. Simpsons team van topjuristen. De strategie van die advocaten bestaat hierin dat alles en iedereen de schuld krijgt, behalve O. J. zelf: de media, de 'racistische' politie van Los Angeles, een 'slordige' lijkschouwer die het stoffelijk overschot uit het oog verloor, en Nicole Simpson, die met haar 'losbandige' leven O. J. tot waanzin bracht.

Als Simpson-rechter Lanee Ito besluit, DNA-testen als bewijsmateriaal toe te staan en de testen uitwijzen dat het bloed dat op de plaats van misdrijf is gevonden, van O. J. is, dan zal er voor zijn advocaten weinig anders overblijven dan met een soort mishandelingsexcuus op de proppen te komen, aldus Dershowitz. Het materiaal is er al. In een brief die hij kort na zijn arrestatie schreef, noteerde O. J. immers: 'Soms voel ik me als een mishandelde echtgenoot . . .'

Na zijn filippica tegen dit soort smoesjes wenst Dershowitz neutraal te blijven in de zaak Simpson. De raadsman bevindt zich in een moeilijk parket, want uiteindelijk is het natuurlijk de taak van de advocaten, hun cliënt uit de gevangenis te houden, whatever it takes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden