Vaker fraude in publicaties

Steeds meer wetenschappelijke artikelen worden teruggetrokken vanwege fouten

Amerikaanse wetenschappers, die ook de redactie vormen van een aantal tijdschriften, sloegen onlangs alarm. Niet alleen hun eigen bladen moeten steeds vaker artikelen die al gepubliceerd zijn terugtrekken, het gebeurt ook in andere toonaangevende bladen.

Zo is het aantal teruggetrokken artikelen in het tijdschrift Nature de laatste tien jaar vertienvoudigd. Een Nederlands voorbeeld van een teruggetrokken artikel is het onderzoek van de Tilburgse psycholoog Diederik Stapel in het wetenschappelijke blad Science.

De onderzoekers, medicus Ferric Fang van de Universiteit van Washington en Arturo Casadevall van het Albert Einstein College in New York, stellen in The New York Times dat deze stijging vooral komt door de competitie om onderzoeksgeld. Wie veel publiceert, krijgt eerder een extra beurs. Ze pleiten ervoor onderzoeksgeld over meerdere kandidaten te verdelen.

Het Journal of Medical Ethics onderzocht vorig jaar de reden waarom artikelen in Engelstalige bladen worden teruggetrokken. Bij een kwart is sprake van fraude. Het ging dan vaker om onjuiste of verzonnen data dan om plagiaat. De meest genoemde reden is nog steeds het achteraf ontdekken van fouten in de artikelen waarbij het vermoedelijk niet om opzet gaat.

Volgens Reed Elsevier, uitgeverij van veel wetenschappelijke tijdschriften, is de stijging mogelijk het gevolg van grotere druk op academici om te publiceren.

Daarnaast zijn ook steeds meer artikelen op internet beschikbaar, zodat de groep mensen die de cijfers kan controleren groeit.

Bovendien kunnen uitgevers nu ook sneller fraude opsporen, zegt David Clark, vice-president van de afdeling levenswetenschappen van de uitgeverij. Er zijn bijvoorbeeld betere zoekmachines ontwikkeld om plagiaat op te sporen.

Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde heeft nog niet te maken gehad met artikelen die na publicatie moesten worden teruggetrokken. "Dat komt ook omdat nieuwe bevindingen doorgaans eerst in buitenlandse bladen worden gepubliceerd", zegt Peter de Leeuw, hoofdredacteur en hoogleraar in Maastricht. "En de druk in de Verenigde Staten is nog altijd groter dan hier. Maar we zijn er met zijn allen wel veel alerter op. Om het als medicus te zeggen: misschien kwam dit probleem vroeger net zoveel voor, maar kunnen we nu betere diagnoses stellen."

Doorzichtig bedrog
Was Diederik Stapel nou zo slim, of waren de anderen nou zo dom? Die vraag rijst na het tweede tussenrapport van de commissie-Levelt, die het werk van de inmiddels ontslagen hoogleraar psychologie onderzoekt. Van de negen onderzochte publicaties is de helft frauduleus. Net als in de eerste ronde zijn de effecten veel te groot of de data verzonnen. Tot twee keer toe geeft de psycholoog bij verschillende experimenten de uitkomsten precies hetzelfde getal, tot op vier cijfers na de komma. - zowat onmogelijk, en een scherpe lezer had dat kunnen zien. Deze tweede ronde bevat goed nieuws voor een promovendus van Stapel: zijn proefschrift wordt vrijgepleit. Drie andere dissertaties werden in de eerste ronde besmet verklaard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden