Vakbonden buiten WK in Z-Afrika uit

Een staking van bouwvakkers legt aan het WK gerelateerde projecten in Zuid-Afrika stil. Vakbonden buiten de angst voor gezichtsverlies genadeloos uit.

Arbeiders legden vorige week woensdag hun gereedschap collectief neer bij projecten rondom het WK voetbal in Zuid-Afrika. De bouw van stadions en aanverwante infrastructuur loopt hierdoor vertraging op. Speerpunt van de staking vormt Greenpoint Stadium in Kaapstad. Het complex aan de achterzijde van Lion’s Head ligt door menig controverse onder een vergrootglas.

Twee dagen voordat een stoet bouwvakkers door Somerset Road trekt, valt van onvrede nog weinig te merken. In het bezoekerscentrum van het stadion in aanbouw wijst een gids trots op een handgeschreven boodschap op een van de pilaren. President Zuma spreekt in slordig schrift zijn waardering uit voor de mannen die in de wijk Greenpoint een monument optrekken.

Even verderop strompelt een man zonder voortanden het terrein af. Uitgeput van het werk neemt hij niet de moeite zijn losgeraakte veters te strikken. Als hem wordt gevraagd naar de geplande staking, spuwen zijn ogen vuur. „Ik verdien genoeg”, zegt hij. De uithaal doet hem zijn rug rechten, waardoor zijn losgegespte veiligheidshelm bijna afvalt.

„We werken zelfs in de weekeinden”, tiert hij verder. „Na de oplevering, al over een maand of zes, keer ik terug naar Bisho, in de Oost-Kaap. Elke onderbreking kost me geld.” Dan draait hij zich om en wijst naar een enorme pick-uptruck. „Die staking komt uit de koker van heren met witte boorden. Niet van ons.” Als de man een collega ontwaart, verdwijnt hij haastig uit zicht.

Met zijn verwijzing doelt de bouwvakker op bestuurders van de vakbond. Zij lopen geen salaris mis als hun leden het werk tijdelijk stil leggen. Begrip voor het individu hoeft van hen niet te worden verwacht. Vooral in deze periode. Een belemmering van de voortgang van stadionprojecten dient als ideaal pressiemiddel om resultaat te boeken.

Patrick Hlengisa doet geen moeite deze constatering af te zwakken. De regionale coördinator van de mijnwerkersunie (NUM), instigator van de acties, voelt zich onaantastbaar. Zegsman Lesiba Seshoka van de landelijke afdeling gaf hem daar alle reden toe. Volgens hem kon de staking wel eens uitlopen op de langste uit de historie.

„De hele wereld kijkt mee”, verwoordt Hlengisa de strategie bondig. „We geven om het WK, maar moeten gelijktijdig de belangen van onze leden dienen. Terwijl hun arbeid de mooiste gebouwen oplevert, wonen ze in golfplaten huisjes. Aan die situatie moet snel een einde komen. Ze verdienen een rechtvaardige beloning.”

Hlengisa erkent dat de NUM de situatie uitbuit, maar benadrukt de noodzaak ervan. De gewenste loonstijging van 15 procent moet worden ingewilligd. Zodoende krijgt een werknemer minimaal 3000 rand per maand, omgerekend iets minder dan 300 euro. Over aanvullende eisen, die onder meer betrekking hebben op zorg en betaald verlof, wil de NUM evenmin onderhandelen.

Achter zijn bureau in een gebouwtje in Salt River, een voorstad van Kaapstad, knikt Tony Ehrenreich ontspannen. Als regionaal secretaris van Cosatu, de overkoepelende vakbond, vocht hij menig gevecht uit met werkgevers. De 47-jarige Kapenaar denkt niet op een zeepkist te hoeven staan om draagvlak te creëren voor de staking van de zusterorganisatie. Daarvoor spreekt de zaak te veel tot de verbeelding.

Ehrenreich bezweert geen zand tussen de raderen van het WK te strooien, al was hij hevig gekant tegen de locatie van Greenpoint Stadium. „De oorlog is verloren”, zegt hij plechtig. „Nu zetten we ons gezamenlijk in voor het welslagen van het toernooi. Als trotse Zuid-Afrikanen vervult het ons met trots zo’n groot evenement te mogen huisvesten.”

Ondanks deze belofte weigert hij tegengas aan de NUM te geven. In deze tijd van het jaar beheersen salarisonderhandelingen traditioneel de agenda. Ehrenreich glundert bij de vraag of hij een padstelling rondom het paradepaardje van de stad verwacht. „De regering en de aannemer kunnen zich geen tijdverlies permitteren. Ze zullen snel buigen.”

Projectleider Andrew Fanton neemt dinsdag keurig de telefoon op. „Hoe gaat het ’mate’”, vraagt hij beleefd. De Australiër begrijpt de overzeese interesse maar mag uit hoofde van zijn functie niet zonder toestemming van zijn opdrachtgevers met de pers praten bij het stadion. Afspreken buiten de veilige omheining van het bouwterrein kan evenmin. „Het zijn roerige tijden”, stamelt hij.

De reden van zijn terughoudendheid krijgt 24 uur later gestalte, als ongeveer 2000 arbeiders het werk neerleggen. Na een kalm begin valt van enige diplomatie weinig meer te merken. De meute trekt het centrum in en wint per afgelegde meter aan venijn. Protestliederen en leuzen maken plaats voor geweld.

Op Bree Street staan werknemers van een architectenbureau verschrikt achter de ramen als buiten een vechtpartij losbarst. Een plukje stakers slaat in op collega’s die aan een gebouw ernaast werken. Dat hun opdrachtgever niets met het WK van doen heeft, helpt niets. Politie moet tussenbeide komen.

Hlengisa klinkt vier dagen later opgetogen. „De werkgevers bieden 11 procent”, zegt hij. „Overleg met onze leden moet uitwijzen of dit voldoende is. Ik vrees van niet. Hoe lang de staking aanhoudt? Halverwege deze week verwacht ik een uitkomst.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden