Vakbond leert Oost-Europeanen hun rechten

door Wilma van Meteren

Hoe om te gaan met Poolse bouwvakkers en andere arbeidsmigranten, is zoeken voor vakbonden. Ook Dick van Haaster, voorzitter van FNV Bouw, heeft er mee te maken. „Voor ons houdt de wereld niet op bij de grens.”

De discussie binnen zijn bond is goeddeels achter de rug. Een lastige discussie, want mensen vrezen dat migranten aan hun werk komen, wat op een aantal plekken ook gebeurt. „Het is ook een reële discussie. Terwijl Polen hier in de bouw aan de slag zijn, zitten er nog altijd 19.000 bouwvakkers, merendeel 45-plusser, werkloos thuis”, zegt Van Haaster. Maar de komst van werknemers uit nieuwe EU-lidstaten is ook een realiteit die door de meerderheid van zijn achterban wordt aanvaard, zegt de bondsvoorzitter. „Ze vinden wel dat hun vakbond er ook voor deze mensen moet zijn.”

Toen er hier in het verleden geen werk was, trokken Nederlandse bouwvakkers ook de grens over, brengt Van Haaster in herinnering. „Een belangrijk deel van de bouwwerken voor de Olympische Spelen van 1972 in München is door Nederlanders neergezet.”

Inmiddels is een klein speciaal team van de bouwbond begonnen om Polen en andere Oost-Europeanen in de bouw te benaderen. Net als de Zwitserse collega-bond, waar de helft van de leden van buitenlandse afkomst is, wil FNV Bouw hen het liefst opnemen. Van Haaster en de zijnen gaan hen echter eerst informeren over hun rechten, uitzoeken hoe hun arbeidsomstandigheden zijn en verifiëren of ze conform de cao-afspraken worden betaald. „We kunnen niet tolereren dat mensen worden uitgebuit.” Huisvesting is een ander aandachtspunt. Bij de bond komen signalen binnen dat sommige Oost-Europese collega’s slecht wonen, zelfs in containers.

Het is niet eenvoudig de Polen te vinden. Velen werken bij particulieren aan kleine klussen en verbouwingen, ook als zogeheten zelfstandigen zonder personeel (zzp’er). Voor hen gelden weer andere regels. En lang niet iedereen wil contact met een vakbond, uit angst voor de werkgever of omdat een bond voor hen iets is uit het communistische tijdperk.

„We moeten in de eerste plaats vertrouwen winnen”, zegt Van Haaster. Net als uitzendbureaus werft de vakbond daarom ook in Polen zelf. Onder andere via de radio probeert ze arbeidsmigranten te verleiden bij FNV aan te kloppen. Er zijn wel contacten met Poolse collega-bonden, maar die hebben weinig leden.

Ondertussen strijdt de bond met Den Haag en werkgevers. Vorige week leek de FNV nog een kleine overwinning te boeken. De Tweede Kamer weerhield het kabinet ervan de grenzen per 1 januari volledig te openen voor Oost-Europese werknemers. Daarom is Van Haaster ook overdonderd door het besluit van staatssecretaris Van Hoof (sociale zaken) afgelopen vrijdag belangrijke sectoren als de bouw en het vervoer toch vrij te geven. „We zijn er nog niet klaar voor”, meent de bondsvoorzitter.

„Maar de grootste slag is in Europa gewonnen toen het Europees parlement de dienstenrichtlijn zo aanpaste dat ook voor werknemers uit andere lidstaten de arbeidsvoorwaarden van het werkland gelden.” Waakzaamheid is echter geboden, want rond die richtlijn woedt in Brussel nog een achterhoedegevecht.

Ook buiten Europa is Van Haaster aan de slag. Zo was hij onlangs in Dubai om met de organisatie van aannemers en de Wereldbank te debatteren over sociale randvoorwaarden in het bouwbestek. De Wereldbank wil alleen nog in zee met sociale bouwbedrijven. De vakbondsvoorzitter nam de gelegenheid te baat om met eigen ogen te zien hoe het Nederlandse bouwbedrijf Bam omgaat met zijn werknemers in Dubai. Ook dat zijn voornamelijk arbeidsmigranten, uit India, Pakistan, Bangladesh en de Filippijnen. In de oliestaat verrijzen snel enorme gebouwen.

Bam, dat zich heeft vastgelegd op internationale afspraken over veiligheid, arbeidsvoorwaarden en voorzieningen voor zijn personeel, werkt er met 2500 mensen en is een van de betere werkgevers, constateerde Van Haaster. „Wat betreft veiligheid is het topklasse. Er gebeuren minder ongelukken dan in Nederland.” Daartegenover staat ’de 19e-eeuwse huisvesting’ van de bouwvakkers. „Met zijn zestienen delen ze een kamertje van nog geen vier meter breed. Er staan alleen maar stapelbedden, er is geen enkele privacy en geen kastruimte om eigen spulletjes op te bergen. Het is zo’n schrijnend contrast met die 50 verdiepingen hoge luxetorens in de vorm van bloemen en andere architectonische staaltjes.” Van Haaster vindt dat er verbetering in moet komen. Ook wil hij aankaarten dat Bam bij aanvang van het dienstverband de reiskosten naar Dubai vergoedt, zoals wel gebeurt voor de staf. „Ik begrijp best dat Bam te maken heeft met scherpe concurrentie, maar er wordt daar goed verdiend.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden