Vakantie voor bleekneusjes

Tot in de jaren vijftig werden kinderen naar vakantiekolonies gestuurd om weerstand op te bouwen. Nu staan alleen de gebouwen er nog.

Vandaag begint in regio midden de zomervakantie. Veel kinderen gaan met hun ouders op vakantie, sommigen een weekje op kamp. Maar zes weken zonder familie naar een kindervakantiekolonie is nu haast ondenkbaar. In koloniehuizen voor bleekneusjes, die ongeveer een eeuw hebben bestaan, was dat heel normaal. Egmond aan Zee had de grootste koloniedichtheid.

Het vertrek was vaak plotseling. De kinderen moesten mee met een vreemde mevrouw, een koffer in de hand en voor het eerst met de trein. Ze gingen voor zes weken ’naar buiten’, om gezonder te worden. Aan de Voorstraat stapten ze uit de trein.

Zo kwamen tienduizenden kinderen in de loop der tijd aan. Het stationnetje staat er nog, treinen rijden hier niet meer. Egmond aan Zee was van oorsprong een vissersplaats. Al snel zien we een monument voor omgekomen vissers, niet veel later een tehuis voor oud-zeelieden – de Prins Hendrikstichting is tegenwoordig trouwens voor alle ouderen opengesteld. Later zullen we nog oude vissershuisjes tegenkomen.

Maar eerst langs een voormalig koloniehuis: het katholieke St. Joseph uit 1927. Tegenwoordig is dit de ’Humaniversity’ een opleidingsinstituut van de Osho-beweging, ofwel ’de Bhagwan’. De kapel is nog steeds in gebruik. Het spirituele karakter is daar nu vast anders dan toen moeder overste hier in habijt de lakens uitdeelde.

De kinderen kwamen vanaf 1897 in Egmondse koloniehuizen. Ze werden bij aankomst hardhandig schoongeschrobd en ontluisd. Hygiëne was belangrijk. Strenge regels en een strikt dagritme waren gebruikelijk in de vakantiekolonies. Vette pap met klonten en melk met vel moesten op. Wie in bed plaste werd vaak voor de ogen van de anderen te kijk gezet. Goed eten en beweging in de frisse buitenlucht zou weerstand bieden aan ziekten. Sommige kinderen genoten van buiten spelen en aardige leidsters. Maar veel kinderen vonden het regime verschrikkelijk en hadden heimwee.

Dorpelingen zagen de kinderen regelmatig zingend in groepen voorbij komen. Ook op andere manieren was er contact. De plaatselijke melkboer, slager en loodgieter leverden hun waren en diensten. Jonge leidsters leerden ’derpers’ kennen en bleven hangen aan een man. Vergelijkbaar maar kleinschaliger waren de vele particuliere kinderpensions in de badplaats.

Het verschil tussen de grote koloniehuizen liep langs lijnen van verzuiling en financieringsbronnen. Van protestantse signatuur waren de koloniehuizen Prinses Juliana en Prinses Beatrix, in de Tweede Wereldoorlog afgebroken op last van de Duitsers. De straatnaam Huis ter Duin herinnert aan de witte villa die in 1923 door het eerste Amsterdamse ziekenfonds werd gekocht. In de praktijk kwamen hier veel kinderen uit de Amsterdamse Jodenbuurt. Als de dokter een verblijf voorschreef, dekte het fonds de kosten.

Dan zien we tegen de duinen ’Kerdijk’ en ’Zwartendijk’. Het markante Zwartendijk bestaat deze maand 100 jaar en is eind 1982 als laatste huis gesloten. Enkele scènes voor de speelfilm Ciske de Rat zijn hier opgenomen. Nu zijn er in Kerdijk en Zwartendijk dure koopappartementen. De arme kindertjes moesten eens weten.

Soms maakte een groep koloniekinderen een stevige duinwandeling door de duinen richting Bergen, zoals wij nu. Een paar uur later zien we een torentje boven het bos op het Russenduin uitsteken: het voormalige herstellingsoord Biovacantieoord uit 1916. Daar kwamen kinderen ook om echte medische redenen, gefinancierd door giften van bioscoopbezoekers. Vanaf 1975 is ’Huize Glory’ eigendom van de Verenigingskerk, ofwel de moonbeweging. Het is even zoeken naar het pad achter het huis, maar dan zien we op de gevel van Verspijckweg 7 ’Voor Jong Nederland’ staan. Het naastgelegen Nivon-natuurvriendenhuis ’het Zeehuis’ was ook een koloniehuis. Er spelen kinderen buiten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden